www.diniyol.com

Hazırlayan: Şadi KUL

Emekli Din Kültürü ve Ahlâk Bilgisi Öğretmeni

Mekke Fethi esnasında haklarında "vur" emri olan müşrikler

Mekke'de Müslümanlar, sadece "Allah'tan başka ilâh yoktur", "Rabbimiz Allah'tır" demelerinden dolayı çeşitli sıkıntılara uğradılar. Mekke müşriklerinin ileri gelenleri Allah'ın vahiylerini, Elçisini, Müslümanları küçümsüyor, aşağılıyor, istihza ediyordu. İstihzacıların başında Velîd b. Muğîre, Âs b. Vâil, Esved b. ِAbdi Yeğûs, Esved b. Abdulmuttalib, Hâris b. Talâtıle… geliyordu. Bunlar Bedir Gününden önce ölmüşlerdi.[1] Bunların azgınlıklarını bazıları daha ağır şekilde devam ettirdiler. Mekke Fethi günü bütün Mekkeli müşrikler Allah'ın Elçisi tarafından affedildi. Ancak; öldürme, zulüm, iftira, istihza, yaftalama, hırsızlama, yağmalama, yolkesme, insanları yurdunda sürme, yerini yurdunu terk edenlere karşı savaş açma… vb. taşkınlıkları yapan ve yaptıran Mekke'nin ileri gelenlerinden bazısı hakkında "vur" emrini vermiştir. Bir kısmı öldürüldü. Bir kısmı Mekke'yi terk ederek kaçtı. Kimisi de araya girenlerin hatırına affedildi. Konu iki bölümde oluşacaktır:

1- İsim listesi:

2- Kişiler hakkında kısa bilgi:

İsimler kaynak eserlerde ufak-tefek ayrıntılı farklarla zikredilmektedir: Birkaç kaynaktan isim listesi aşağıya alındı.

Konularla ilgili dipnot kaynakların Arapça metinleri görülmek istenildiğinde ( Kaynak ) kelimesi üzerine tıklanılmalıdır.

1- İsim listesi:

سيرة ابن هشام

Sîretu ibni Hişâm'a göre: [2]

1- Abdullah b. Sa'd " عَبْدُ اللّهِ بْنُ سَعْدٍ ",

2- Abdullah b. Hatal" عَبْدُ اللّهِ بْنُ خَطَلٍ ",

3- Fertenâ "فَرْتَنَى"=(Kureynâ (Fertenâ)" قُرَيْنَا" " فَرْتَنَا ")

4- Onun arkadaşı "صَاحِبَتُهَا"=(Kureybe = Ernebe "قُرَيْبَةَ" "َأَرْنَبَة") [3]

5- Huveyris b. Nukaz b. Vehb" الْحُوَيْرِثُ بْنُ نُقَيْذِ ",

6- Mikyes b. Hubâbe " مِقْيَسُ بْنُ حُبَابَةَ ",

7- Sâre " سَارَةُ مَوْلَاةٌ بَنِي عَبْدِ الْمُطّلِبِ",

8- İkrime b. Ebi Cehil" عِكْرِمَةُ بْنُ أَبِي جَهْلٍ "

Öldürülecekler listesinde olup/olmadığı bilinmemekle birlikte öldürülmekten korkup kaçanlar da vardı. Bunlara da araya girenlerin hatırı için eman verildi:

1- Züheyr b. Ebi Ümeyye b. Muğire " زهير بن أبي أمية ",

2- Hâris b. Hişâm " الحارث بن هشام "

سيرة ابن كثير

Sîretu İbni Kesîr'e göre: [4]

1- Abdullah b. Sa'd "عَبْدُ اللّهِ بْنُ سَعْدٍ بن أبي سرح "

2- Abdullah b. Hatal (Abuluzza b. Hatal) (عبد العزى بن خطل)" عَبْدُ اللّهِ بْنُ خَطَلٍ "

3- Fertenâ "فَرْتَنَى", (Kureynâ = Fertenâ" قُرَيْنَا" " فَرْتَنَا ")

4- Onun arkadaşı "صَاحِبَتُهَا" = (Kureybe (Ernebe) "قُرَيْبَةَ" "َأَرْنَبَة"[5]

5- Huveyris b. Nukaz b. Vehb" الْحُوَيْرِثُ بْنُ نُقَيْذِ بْنِ وَهْبِ ",

6- Mikyes b. Hubâbe " مِقْيَسُ بْنُ حُبَابَةَ ",

7- Sâre (Ümmü Sâre) "( أم سارة) سَارَةُ ",

8- İkrime b. Ebi Cehil" عِكْرِمَةُ بْنُ أَبِي جَهْلٍ "

Öldürülecekler listesinde olup/olmadığı bilinmemekle birlikte öldürülmekten korkup kaçanlar da vardı. Bunlara da araya girenlerin hatırı için eman verildi:

1- Züheyr b. Ebi Ümeyye b. Muğire " زهير بن أبي أمية بن المغيرة ",

2- Haris b. Hişâm " الحارث بن هشام "

مغازي الواقدي

Rasulullah as. savaşta (Mekke fethi esnasında öldürmeyi) yasakladı. Ancak altı erkek ve dört kadının öldürülmesini emretti.

Meğâzî'l Vâkidî'ye göre: [6]

1- İkrime b. Ebi Cehil " عِكْرِمَةُ بْنُ أَبِي جَهْلٍ "

2- Hebbâr b. Esved " وَهَبّارِ بْنِ الْأَسْوَدِ "

3- Abdullah b. Sa'd " عَبْدِ اللّهِ بْنِ سَعْدِ "

4- Mikyes b. Sübâbe " مِقْيَسِ بْنِ صُبَابَةَ "

5- Huveyriz b. Nukayz " الْحُوَيْرِثِ بْنِ نُقَيْذٍ "

6- Abdullah b. Hilâl b. Hatal " عَبْدِ اللّهِ بْنِ هِلَالِ بْنِ خَطَلٍ "

1- Hind binti Utbe " هِنْدَ بِنْتِ عُتْبَةَ "

2- Sâre Mevla Amr " َسارَةَ مَوْلَاةَ عَمْرِو "

3- Kureynâ (Fertenâ)" قُرَيْنَا" " فَرْتَنَا "

4- Kureybe (Ernebe) "قُرَيْبَةَ" "َأَرْنَبَة"

Yukarıdaki listeden başka "Rasulullah as. Vahşi'nin öldürülmesini emretti" cümlesi zikredilmektedir.

1- Vahşî "وَحْشِيّ "

Vur emri olmamasına tağmen kaçıp da sonra eman verilen

1- Huveytıb b. Abdulazzâ " حُوَيْطِبُ بْنُ عَبْدِ الْعُزّى"

ابن الأثير

Rasulullah as. (savaşta Mekke fethi esnasında) sekiz erkek ve dört kadının öldürülmesini emretmişti.

El Kâmil Fi't Târîh'e göre: [7]

1- İkrime b. Ebi Cehil " عِكْرِمَةُ بْنُ أَبِي جَهْلٍ "

2- Safvân b. Ümeyye " صفوان بن أمية بن خلف "

3- Abdullah b. Sa'd " عَبْدِ اللّهِ بْنِ سَعْدِ "

4- Abdullah b. Hatal " عَبْد اللّهِِ بْنِ خَطَلٍ "

5- İki şarkıcı cariyeden 1. (Kureynâ = Fertenâ" قُرَيْنَا" " فَرْتَنَا ") [8]

6- İki şarkıcı cariyeden 2. (Kureybe = Ernebe "قُرَيْبَةَ" "َأَرْنَبَة") [9]

7- Huveyriz b. Nukayz " الْحُوَيْرِثِ بْنِ نُقَيْذٍ "

8- Mikyes b. Sübâbe " مِقْيَسِ بْنِ صُبَابَةَ "

9- Abdullah b. Ziba'râ " عبد الله بن الزبعري"

10- Vahşî "وَحْشِيّ "

11- Hind binti Utbe " هِنْدَ بِنْتِ عُتْبَةَ "

12- Sâre (Ümmü Sâre) "( أم سارة) سَارَةُ ".

الطبري

Târîhu't Taberî 'ye göre: [10]

Müslümanlardan ileri gelenleri uyardığında; Mekke'ye girdiklerinde (müşriklerin) kendileri savaşmadıkça hiçbir kimseyi öldürmemeyi emretti. Ancak ismini verdiği topluluğun, Kâbe'nin örtüsü altında bulunsalar bile öldürülmelerini istedi.

1- Abdullah b. Sa'd " عَبْدِ اللّهِ بْنِ سَعْدِ "

2- Abdullah b. Hatal " عَبْد اللّهِِ بْنِ خَطَلٍ "

3- İki şarkıcı cariye 1. Fertenâ (Kureynâ = Fertenâ" قُرَيْنَا" " فَرْتَنَا ")

4- İki şarkıcı cariye 2. isim yok (Kureybe = Ernebe "قُرَيْبَةَ" "َأَرْنَبَة")[11]

5- Huveyriz b. Nukayz " الْحُوَيْرِثِ بْنِ نُقَيْذٍ "

6- Mikyes b. Sübâbe " مِقْيَسِ بْنِ صُبَابَةَ "

7- Sâre سَارَةُ ",

8- İkrime b. Ebî Cehil " عِكْرِمَةُ بْنُ أَبِي جَهْلٍ "

9- Hind binti Utbe " هِنْدَ بِنْتِ عُتْبَةَ "

2- Suçlular hakkında kısa bilgi

İbnu Hatal [12]

İbnu Hatal'ın ismi Hilal b. Hatal (هلال بن خطل), Abduluzza b. Hatal (عبد العزى بن خطل), Abdullah b. Hatal (عبد الله ابن خطل)[13], Âdem (آدم)[14] olarak anılmaktadır. İbnu Hatal Müslüman oldu. Medine'ye hicret etti. İsmini Abdullah olarak değiştirdi.

Onun hakkında öldürülme emri verilmiştir. Çünkü Müslüman olduktan sonra Allah'ın Elçisi as. onu bir yere zekât toplama memuru olarak görevlendirdi. Yanında da yardımcısı Ensar'dan kölelikten kurtulmuş Müslüman bir adam vardı. Zekât toplandı. Medine'ye dönüyorlardı. Derken bir yere konakladılar. İbnu Hatal yardımcısına, yemek için kendisine bir koç kesip hazırlamasını emretti ve öğlen sıcağında uyudu. Ama adam da unutarak öğlen sıcağında uyuyakaldı. Uyandı. Bir şey hazırlayamamıştı. Bu haliyle İbnu Hatal'ın yanına geldi. Durumdan haberdar olan İbnu Hatal sinir küpüne döndü. Hiç fırsat vermeden adamı döve döve öldürdü. Şöyle söylendi:

- "والله ليقتلني محمد به إن جئته " Vallahi Muhammed'in yanına gelirsem, mutlaka beni öldürür.

İslam'dan çıkarak tekrar şirke döndü. Zekâttan toplayıp aldığı malları önüne katarak Mekke'ye kaçtı ve iltica etmiş oldu. Mekke halkı ona:

— Bizim yanımıza seni geri çeviren neden nedir? Dediler. O da:

— " لم أجد ديناً خيراً من دينكم. " Sizin dininizden daha hayırlı bir din bulamadım, dedi.

Mekke'ye geldikten sonra tekrar eski hayatına devam etti. Mekke'nin Fethi günü İslam ordusuna karşı koymak istedi. Bunun mümkün olmadığını gördü. Korktu. Giderek Kâbe'nin örtüsüne sarılarak gizlendi. Onu görenler Allah'ın Elçisine gelerek:

- Ibnu Hatal Kâ'be'nin örtüsüne sarılmış, dediler. Allah'ın Elçisi de:

- Onu öldürün, buyurdular. [15]Oradan çıkarılarak öldürüldü.

İbnu Hatal içki içerek Muhammed as'ı ve Müslümanları hicveden şiirler söylerdi. Bu adamın iki şarkıcı kadın kölesi vardı. Onlar da İbnu Hatal'ın şiirlerini söyleyip duruyorlardı. Sesi duyan Mekkeliler de gelir içki âlemine katılır ve kadınların söylediği şiirlere iştirak ederlerdi.

İbnu Hatal'ın şarkıcı kadın kölelerinin isimleri[16]: Bunlardan birisinin adı Kureynâ, diğerinin adı Kureybe'ydi. Fertenâ ve Ernebe denilirdi.

Fertenâ:[17]

İbnu Hatal, Allah'ın Elçisini yeren ve hicveden şiirler söylerdi. Fertena, Ernebe ile bu şiirleri seslendirirdi. Böylece etrafındaki insanları eğlendirirlerdi. Mekke'nin Fethi günü korkusundan kaçtı. Sonra araya girdiler. Allah'ın elçisinden eman verildi. Müslüman oldu.

Ernebe [18]

Ernebe de Fertenâ gibi İbnu Hatal'ın şarkıcı kölesiydi. Onun hicvedici şiirlerini söyleyerek Kureyşlileri eğlendiriyorlardı. Mekke'nin Fethi günü yakalanarak öldürüldü.

Sâre [19]

Esas ismi Kenud fakat Sâre diye anılırdı. Azadlı cariyelerdendi. Ağıtçılığıyla meşhurdu. Ağıtçılar önemli gün ve gecelerde, savaşlarda çığırtkanlık yaparlardı. İnsanlar galeyana gelirdi. Esasında ağıtçılık başlı başına bir maharet işiydi. Medine'ye, Allah'ın Elçisinin yanına geldi. O sırada Mekke Fethi için hazırlık yapıyordu. Allah'ın Elçisi:

- Müslüman olarak mı geldin? Diye sordu. Sâre:

- Hayır, dedi, Allah'ın Elçisi:

- Muhacir olarak mı geldin? Buyurdu. Sâre:

- Hayır, dedi. Allah'ın Elçisi:

- O halde niçin geldin? Buyurdu. Sâre:

- Siz köle azatlayıcılarsınız… Ben son derece muhtaç hale geldim. Bana yiyecek ve giyecek veresin, giyecekle giyindiresin diye geldim, dedi. Allah'ın Elçisi:

- Senin şarkı söylemelerin, ağıt yakmaların senin ihtiyaçlarını gidermedi mi? Diye sordu. Sâre:

- Ya Muhammed!.. Kureyşlilerin bazısının öldürülmesinden sonra bu zamana kadar şarkı söylemeyi bıraktılar. Bedir'den sonra benden bir şey isteyen olmadı. Ben de şarkıcılığı ve ağıtçılığı bıraktım, dedi. Allah'ın Elçisi, Abdulmuttalib oğullarının Sâre'ye yardım etmesini istedi. Onlar da Sâre'nin gerekli yiyecek, giyecek ve binit ihtiyacını karşıladılar. Hâtıb ismindeki biri Sâre'nin yanına geldi. Sâre'ye on altın ve bir elbise verdi. Bir de Kureyşlilere yazılmış gizli bir mektup verdi. Mektupta Müslümanların Mekke'ye gelmek üzere oldukları bildiriliyordu. Sâre yola çıktı. Gitti. Allah'ın Elçisi, Ali ile Zübeyir'i ra. Çağırdı. Onlara:

- Acele edin. Hah bahçesine ulaştığınızda kendisinde bir mektup bulunan hayvan üzerinde bir kadın bulacaksınız. Üzerindeki mektubu alın bana getirin. Kadını da serbest bırakın. Mektubu vermezse boynunu vurun, buyurdu. Ali ra. ile Zübeyir ra. zikredilen yere gittiler. Kadını buldular. Gizli mektubu istediler. Kadın inkâr etti. Fakat kılıcı görünce direnmeyi bıraktı. Saçının bölüğünü çözdü. İçinde sakladığı mektubu çıkarıp verdi. Onlar da gizli mektubu alıp Allah'ın Elçisi Muhammed as'a getirdiler. Sâre yoluna devam etti. Mekke'ye gitti. Fakat yine Allah'ın Elçisi ve Müslümanlar aleyhine söylenen hiciv şiirlerini söylemeye devem etti. Mekke Fetih günü yakalanarak öldürüldü.

Huveyris [20]

Huveyris b. Nukayz, Mekke'de Allah'ın Elçisine eziyet edenlerdendi. Kötü sözler de sarf ederdi. Allah'ın Elçisini hicveden şiirleri söylerdi.

Allah'ın Elçisinin kızı Fatıma ile Ümmü Külsüm ra. Mekke'den Medine'ye hicret ederlerken Huveyris yollarını kesti. Hayvanları ürküttü. Yere yuvarlandılar. Çok sıkıntı çektiler.

Mekke Fetih günü Ali ra. Huveyris'in evine gitti. Onu sorduğunda:

— Çöldedir, dediler. Hâlbuki evdeydi. Ali ra. evde olduğundan emindi. Kenarda gözükmeyecek bir yerde beklemeye başladı. Durumdan haberdar olan Huveyris, başka bir yere gitmek için evden çıktı. Kaçmaya başladı. Ama Ali ra. ona ulaştı ve öldürdü.

Mikyes [21]

Mikyes'in kardeşi Haşim Müslüman olmuştu. Müreysi gazvesine katılmıştı. Evs isminde bir Müslüman Haşim'i müşrik sanarak yanlışlıkla öldürdü. Haşim'in kardeşi Mikyes Allah'ın Elçisinin yanına gelerek Müslüman olduğunu söyledi. Öldürülen kardeşi Evs'in kan bedelini istedi. Mikyes'e yanlışlıkla öldürülen kardeşinin diyeti ödendi. Mikyes'in kardeşini yanlışlıkla öldüren Müslüman'ı yani Evs'i öldürerek kaçtı. Müşrikliğe tekrar döndü. Mekke'ye kaçtı.

Mekke Fetih günü, Mikyes ve arkadaşları bir yerde gizlice içki içiyorlardı. Mikyes'in amcası oğlu Nümeyle müslümandı. Nümeyle amcası oğlu Mikyes'in yerini öğrenince oraya gitti. Mikyes'i dışarı çağırdı. Öldürdü.

Hebbâr [22]

Hebbâr Kureyşlilerin azılı müşriklerindendi. Mekke'deki kimsesiz Müslümanlara ağır işkenceler yapardı.

Allah'ın Elçisi kızı Zeyneb'in Medine'ye getirilmesi için Zeyd b. Hârise'yi Mekke'ye gönderdi. Zeynep ra. hazırlandı. Hind onu vazgeçirmek istedi. Ama Zeynep gitmek istiyordu. Derken Zeynep ra. bir deveye binerek Zeyd ra. ile yola çıktı. Ancak Hind'in kışkırtmalarıyla bir gurup Mekkeli çapulcular yola koyuldular. Zeyd ve Zeynep'e yetiştiler. Devenin üzerindeki hevdeçin içinde bulunan Zeynep'e Hebbâr bir mızrakla vurdu. Zeynep devesinden düştü. Hamile olan Zeynep çocuğunu kaybetti. Rahatsızlandı. Daha sonra gizlice yola çıkıp Medine'ye geldiler. Rahatsızlığı ölümüne kadar devam etti.

Mekke Fetih günü, öldürülmesi için Hebbâr arandı. Bulunamadı. Kaçmıştı. Daha sonra gelerek af diledi ve Müslüman oldu.

Abdullâh b. Sa'd [23]

Abdullâh, Mekke Fetih gününden önce Müslüman oldu. Medine'ye hicret etti. Okur-yazar olması sebebiyle Resulullâh'a vahiy kâtipliği yapan gurubun içinde yer aldı. Ancak bir zaman sonra yazdığı âyetlerde gizlice bazı değişiklikler yapmaya başladı. Kelimeleri değiştiriyordu. Yaptığı hainliğin farkına varıldı. O Mekke'ye kaçmak zorunda kaldı. Müşrikliğe geri döndü.

Mekke Fetih günü, öldürülmesi için Abdullâh arandı. Bulunamadı. Osman ra.'ın yanına kaçmıştı. Osman'a.

- Benim suçum, suçların en büyüğüdür, diyerek kedisinden yardım istedi. Osman'ın ısrarlı arzusu üzerine affedildi.

Abdullah b. Ziba'râ [24]

Abdullah Kureyş müşriklerinin en azılı şairlerindendi. Resulullâh'ı hicveden şiirleri müşriklerce meşhurdu. Müslümanlara karşı her türlü kötülüğü arkasına bırakmıyordu. Eliyle, diliyle hep saldırıyordu. Bu saldırgan müşrikleri de İslâm'a karşı kışkırtıyordu.

Mekke Fetih günü, öldürülmesi için Abdullâh b. Ziba'ra arandı. Bulunamadı. Necran'a kaçmıştı. Geri döndü. Müslüman oldu. Bundan böyle Resulullâh'ı öven şiirler söylemeye başladı. Geriye kalan hayatını Müslüman olarak geçirdi.

İkrime b. Ebî Cehil [25]

İkrime, İslâm'ın en azılı düşmanlarından Ebu Cehil'in oğluydu. Resulullâh'a karşı yapılan her türlü eza-cefanın içinde yer alıyordu. Düşmanlık son safhadaydı. İşkence yanında Resulullâh'a karşı yapılan mücadele için her türlü yardımı da yapıyordu. Mekke Fetih günü, Kaçtı. Ancak hanımı tarafından ikna edildiğinden Mekke'ye geri döndü.

Allah'ın Elçisi huzuruna getirildi. İkrime ve babası Allah'ın, Elçisinin ve Müslümanların amansız baş düşmanıydı. Bu özellikler İkrime'yi toplumda sıkıntıya düşürebilirdi. Örneğin; "Bu Allah'ın düşmanı Ebu cehilin oğludur", denmesi. Allah'ın Elçisi, etrafındaki Müslümanlara:

— …Onun babasına sövmeyiniz. Ölülere sövmek yaşayanlara acı verir. Ölüye de bir şey ulaşmaz, buyurdu.[26] İkrime daha sonra Müslüman oldu. Hayatının sonunu şehitlikle noktaladı.

Hind b. Utbe [27]

Hind İslam'ın azılı düşmanlarından Utbe'nin kızıdır. Şair, zeki, kurnaz ve ikna edici bir hitabete sahipti. Mekke müşriklerinin en saygın kişilerindendir. Kendi zamanında Resulullâh'a karşı kin, nefret, düşmanlık, entrika, intikam, kışkırtıcılık gibi konularda hiçbir kadının buna ulaşması mümkün değildi. Bu konularda hep en ileri saflardaydı. Sanki Bedir savaşında ölen babası Utbe, oğlu Hanzala, kardeşi Velîd, amcası Şeybe'nin Resulullâh'a karşı kin ve nefretleri bu kadında bütünleşmişti. Kocası Ebu Süfyan'ın İslâm düşmanlığı bunun yanında gerilerde kalıyordu. Resulullâh'ın amcası Hamza'yı şehit edip ciğerini sökmesi için Vahşi'yi hürriyet ödülüyle kiralayan kadındır. Hebbâr'ı ve Mekke çapulcularını Resulullâh'ın kızı Zeynep'e saldırtandır. Bu kadının suçu çok kabarıktı. Yakalandığı yerde vurulacaktı. Mekke Fetih günü, öldürülmemesi için gizlendi. Büyük bir ustalıkla hiç kimseye tanınmadan Allah'ın Elçisine yaklaşmayı becerdi. Müslüman oldu. Geriye kalan hayatını Allah yoluna adadı. Hatta savaşlara bile iştirak ederek cephelerde savaştı.

Vahşi b. Harb [28]

Vahşi, Ebu Sufyan'ın karısı Hind'in ayarlamasıyla Uhud'ta Hamza ra.'ı şehit etmişti. Uhud savaşı esnasında Hamza'nın ayağı yere takılarak sendeledi. Vahşi sürekli Hamza'yı elindeki mızrağıyla takip ediyordu. Sendelemeyi fırsat bilen Vahşi mızrağını Hamza'ya fırlattı. Şehit etti. Ciğerini söküp Hind'e götürdü.

Mekke Fetih günü, Tâif'e kaçtı. Daha sonra hiç kimseye tanınmadan Allah'ın Elçisine geldi. Müslüman oldu. Savaşlara katıldı. Yalancı Müseyleme'yi öldürdü. Ve:

— Cahiliyede insanların en hayırlısını, İslam'da da insanların en şerlisini öldürdüm, diyerek kendisini özetledi.

Saffân b. Ümeyye [29]

Saffân, Mekke müşriklerinin ileri gelen zenginlerindendi. Babası Bedir savaşında kâfir olarak öldürülmüştü. Mekke Fetih günü İslam ordusuna karşı çıkanlardandı. Ancak Allah'ın Elçisi Mekke'ye girince Cidde'ye kaçmak istedi. Araya girerek ona eman verilmesini istediler. Allah'ın Elçisi de eman verdi. Eman haberini kendisine haber verenle birlikte Allah'ın Elçisine gelerek:

— Bu, senin bana eman verdiğini iddia ediyor, dedi. Allah'ın Elçisi:

— Doğrudur, deyince:

— Seçim konusunda bana iki ay müsaade et, dedi. Allah'ın Elçisi de:

— Sen bu konuda dört ay muhayyersin, buyurdu. Dört ayı beklemeden Müslüman oldu. Allah'ın Elçisinden hep güzellik ve iyilik gördü.

Konularla ilgili dipnot kaynakların Arapça metinleri görülmek istenildiğinde (Kaynak) kelimesi üzerine tıklanılmalıdır.

[1] Bu azgın müstehziler aşağıda ismi verilen tefsirlerde zikredilmektedir.

1- Ed Dimeşkî, Tefsîru'l Kur'âni'l Azîm, 15/Hicr: 94-96. ayetlerin tefsiri.El

2- Kurtubî, Tefsîru'l kurtubî, 15/Hicr: 94-96. ayetlerin tefsiri.

3- Et Taberî, Câmiu'l Beyân fî Te'vîli'l Kur'ân, 15/Hicr: 94-96. ayetlerin tefsiri.

4- Ez Zemahşerî Cârullâh, Keşşâf, 15/Hicr: 94-96. ayetlerin tefsiri.

5- İbnu Hacer, el İsâbe fî Temyîzi's Sahâbe, c.1, s.593

[2] İbnu Hişâm, Sîretu ibni Hişâm c. 1, s. 410-411

[3] "Onun arkadaşı" deniliyor ve isim verilmiyor. Listeye ismi tarafımızdan eklendi.

[4] İbnu Kesîr Essîretu'n Nebeviyyetu li İbni Kesîr c.3, s. 563-564

[5] "Onun arkadaşı" deniliyor ve isim verilmiyor. Listeye ismi tarafımızdan eklendi.

[6] Vâkidî, Meğâzî'l Vâkidî c. 1, s. 852-863

[7] İbnu'l Esîr, El Kâmil Fi't Târîh c.1, s. 330-331

[8] "İki şarkıcı cariye" deniliyor ve isim verilmiyor. Listeye ismi tarafımızdan eklendi.

[9] "İki şarkıcı cariye" deniliyor ve isim verilmiyor. Listeye ismi tarafımızdan eklendi.

[10] Et Taberî, Târîhu't Taberî, c. 2, s. 160

[11] "İki şarkıcı cariye" deniliyor ve isim verilmiyor. Listeye ismi tarafımızdan eklendi.

[12] Yazımızın İbnu Hatal bölümü aşağıdaki eserlerin belirtilen yerlerde bizce önemli görülen kısımlarından faydalanılmıştır.

1- Abdu's Selâm Hârûn, Tehzîbu Sîretu İbni Hişâm c. 7, s. 35.

2- Et Taberî, Târîhu't Taberî, c. 2, s. 160.

3- İbnu Haldûn, Târîhu'l İbni Haldûn c. 2, s. 44.

4- İbnu Hişâm, Sîretu ibni Hişâm c. 1, s. 356.

5- İbnu Hişâm, Sîretu ibni Hişâm c. 1, s. 410-411.

6- İbnu Kesîr, Sîretu İbni Kesîr c.3, s. 297.

7- İbnu'l Esîr, El Kâmil Fi't Târîh c.1, s. 330-331.

8- Vâkidî, Meğâzî'l Vâkidî c. 1, s. 825

9- Vâkidî, Meğâzî'l Vâkidî c. 1, s. 852-863

10- Yakubî, Tarîhu'l Yakubî, c. 1, s. 126-127.

[13] Merviyâtu'l İmâmi'z Zuhri f'î'l megazî, Muhammed b. Muhammed el Avâcî

[14] el Mufassal fî târîhi'l Arab kable'l İslâm.

[15] Hadisin kaynağı

1- Buhârî, cezaü's-sayd 18, cihâd 169, el-Meğâzî47 libâs 17;

2- Müslim, hac 450;

3- Tirmizi, cihâd 18;

3- Nesâi, menâsık 107;

4- İbni Mâce, cihâd 8;

5- Dârimî, menâsık 88; siyer 20;

6- Muvatta', hac 247;

7- Ahmed b. Hanbel, III, 109, 163, 180, 186, 224, 231, 232, 240.

[16] (وقينتين لابن خطل: قرينا وقريبة؛ ويقال: فرتنا وأرنبة)

[17] Fertenâ

1- Abdu's Selâm Hârûn, Tehzîbu Sîretu İbni Hişâm c. 7, s. 35.

2- Et Taberî, Târîhu't Taberî, c. 2, s. 160.

3- İbnu Haldûn, Târîhu'l İbni Haldûn c. 2, s. 44.

4- İbnu Hişâm, Sîretu ibni Hişâm c. 1, s. 356.

5- İbnu Hişâm, Sîretu ibni Hişâm c. 1, s. 410-411.

6- İbnu Kesîr, Sîretu İbni Kesîr c.3, s. 297.

7- İbnu'l Esîr, El Kâmil Fi't Târîh c.1, s. 330-331.

8- Vâkidî, Meğâzî'l Vâkidî c. 1, s. 825.

9- Vâkidî, Meğâzî'l Vâkidî c. 1, s. 852-863

10- Yakubî, Tarîhu'l Yakubî, c. 1, s. 126-127.

[18] Erbebe

1- Abdu's Selâm Hârûn, Tehzîbu Sîretu İbni Hişâm c. 7, s. 35.

2- Et Taberî, Târîhu't Taberî, c. 2, s. 160.

3- İbnu Haldûn, Târîhu'l İbni Haldûn c. 2, s. 44.

4- İbnu Hişâm, Sîretu ibni Hişâm c. 1, s. 356.

5- İbnu Hişâm, Sîretu ibni Hişâm c. 1, s. 410-411.

6- İbnu Kesîr, Sîretu İbni Kesîr c.3, s. 297.

7- İbnu'l Esîr, El Kâmil Fi't Târîh c.1, s. 330-331.

8- Vâkidî, Meğâzî'l Vâkidî c. 1, s. 825.

9- Vâkidî, Meğâzî'l Vâkidî c. 1, s. 852-863

10- Yakubî, Tarîhu'l Yakubî, c. 1, s. 126-127.

[19] Sâre

1- Abdu's Selâm Hârûn, Tehzîbu Sîretu İbni Hişâm c. 7, s. 35.

2- Et Taberî, Târîhu't Taberî, c. 2, s. 155.

3- Et Taberî, Târîhu't Taberî, c. 2, s. 160.

4- İbnu Haldûn, Târîhu'l İbni Haldûn c. 2, s. 44.

5- İbnu Hişâm, Sîretu ibni Hişâm c. 1, s. 410-411.

6- İbnu Hişâm, Sîretu ibni Hişâm c. 2, s. 398.

7- İbnu Kesîr, Sîretu İbni Kesîr c.3, s. 297.

8- İbnu'l Esîr, El Kâmil Fi't Târîh c.1, s. 330-331.

9- Vâkidî, Meğâzî'l Vâkidî c. 1, s. 798.

10- Vâkidî, Meğâzî'l Vâkidî c. 1, s. 825

11- Vâkidî, Meğâzî'l Vâkidî c. 1, s. 852-863

12- Yakubî, Tarîhu'l Yakubî, c. 1, s. 126-127.

[20] Huveyris

1- Abdu's Selâm Hârûn, Tehzîbu Sîretu İbni Hişâm c. 1 s. 356.

2- Abdu's Selâm Hârûn, Tehzîbu Sîretu İbni Hişâm c. 7, s. 35.

3- Et Taberî, Târîhu't Taberî, c. 2, s. 160.

4- İbnu Haldûn, Târîhu'l İbni Haldûn c. 2, s. 44.

5- İbnu Hişâm, Sîretu ibni Hişâm c. 1, s. 356.

6- İbnu Hişâm, Sîretu ibni Hişâm c. 1, s. 410-411.

7- İbnu Kesîr, Essîretu'n Nebeviyyetu li İbni Kesîr c.3, s. 564.

8- İbnu Kesîr, Sîretu İbni Kesîr c.3, s. 297.

9- İbnu'l Esîr, El Kâmil Fi't Târîh c.1, s. 330-331.

10- Muhammed Burhân, Nisâu Havle'r Resûl. C.1 s. 101

11- Vâkidî, Meğâzî'l Vâkidî c. 1, s. 825.

12- Vâkidî, Meğâzî'l Vâkidî c. 1, s. 852-863

13- Yakubî, Tarîhu'l Yakubî, c. 1, s. 126-127.

[21] Mikyes

1- Abdu's Selâm Hârûn, Tehzîbu Sîretu İbni Hişâm c. 7, s. 35.

2- Et Taberî, Târîhu't Taberî, c. 2, s. 160.

3- İbnu Haldûn, Târîhu'l İbni Haldûn c. 2, s. 44.

4- İbnu Hişâm, Sîretu ibni Hişâm c. 1, s. 410-411.

5- İbnu Kesîr, Sîretu İbni Kesîr c.3, s. 297.

6- İbnu'l Esîr, El Kâmil Fi't Târîh c.1, s. 330-331.

7- Vâkidî, Meğâzî'l Vâkidî c. 1, s. 825.

8- Vâkidî, Meğâzî'l Vâkidî c. 1, s. 852-863

9- Yakubî, Tarîhu'l Yakubî, c. 1, s. 126-127.

[22] Hebbâr

1- .…, el Cüzu'l Mütemmimi litabakâti İbni Sa'd, c. 1, s. 140.

2- El Beyhakî, Delâilu'n Nübüvveti lil Beyhakî, c. 3 s. 166.

3- İbnu Hacer el Askalânî, ei İsâbe fî Temyîzi's Sahâbe c. 6, s. 525.

4- İbnu Hacer el Askalânî, Fethu'l Bârî, c. 6, s. 150

5- İbnu Hişâm, Sîretu ibni Hişâm c. 1, s. 654

6- Muhammed Burhân, Nisâu Havle'r Resûl. C.1 s. 95

7- Muhammed Burhân, Nisâu Havle'r Resûl. C.1 s. 98

8- Vâkidî, Meğâzî'l Vâkidî c. 1, s. 825

9- Vâkidî, Meğâzî'l Vâkidî c. 1, s. 852-863.

[23] Abdullâh b. Sa'd

1- Et Taberî, Târîhu't Taberî, c. 2, s. 160.

2- İbnu Haldûn, Târîhu'l İbni Haldûn c. 2, s. 44.

3- İbnu Hişâm, Sîretu ibni Hişâm c. 1, s. 356.

4- İbnu Hişâm, Sîretu ibni Hişâm c. 1, s. 410-411.

5- İbnu Kesîr, Sîretu İbni Kesîr c.3, s. 297.

6- İbnu'l Esîr, El Kâmil Fi't Târîh c.1, s. 330-331.

7- Vâkidî, Meğâzî'l Vâkidî c. 1, s. 825.

8- Vâkidî, Meğâzî'l Vâkidî c. 1, s. 852-863

9- Yakubî, Tarîhu'l Yakubî, c. 1, s. 126-127.

[24] Abdullah b. Ziba'râ

1- İbnu Hazm ez Zâhirî, Cevâmiu's Sîreti…c.1, s. 235.

2- İbnu'l Esîr, El Kâmil Fi't Târîh c.1, s. 330-331.

[25] İkrime b. Ebî Cehil

1- Abdu's Selâm Hârûn, Tehzîbu Sîretu İbni Hişâm c. 7, s. 35.

2- Et Taberî, Târîhu't Taberî, c. 2, s. 160.

3- İbnu Hişâm, Sîretu ibni Hişâm c. 1, s. 410-411.

4- İbnu Kesîr, Sîretu İbni Kesîr c.3, s. 297.

5- İbnu'l Esîr, El Kâmil Fi't Târîh c.1, s. 330-331.

6- Vâkidî, Meğâzî'l Vâkidî c. 1, s. 825.

7- Vâkidî, Meğâzî'l Vâkidî c. 1, s. 852-863

[26] Hadisin kaynakları

1- Malik, Muvatta, c.2, s.550 h. no:601

2- Vâkidî, Meğâzî'l Vâkidî c. 1, s. 852-863.

3- İbnu'l Esîr, Esedu'l Ğâbe, c.2, s.282

4- İbnu Sa'd, El Cüzu'l mütemmimu li tabakâti İbni Sa'd c. 1, s. 201

5- El İstîâbu fî Ma'rifeti'l Eshâbi c.1, s.333

6- Ali Muhammed, es Siretu'n Nubuvvetu… c.4 s.96

[27] Hind b. Utbe

1- Et Taberî, Târîhu't Taberî, c. 2, s. 160.

2- İbnu Hacer el Askalânî, Fethu'l Bârî c. 7, s. 141.

3- İbnu Hişâm, Sîretu ibni Hişâm c. 2, s. 91

4- İbnu Kesîr, Sîretu İbni Kesîr c.3, s. 603.

5- İbnu'l Esîr, El Kâmil Fi't Târîh c.1, s. 330-331.

6- Vâkidî, Meğâzî'l Vâkidî c. 1, s. 825.

7- Yakubî, Tarîhu'l Yakubî, c. 1, s. 126-127.

[28] Vahşi b. Harb

1- İbnu Hacer el Askalânî, Fethu'l Bârî c. 7, s. 141.

2- İbnu Hişâm, Sîretu ibni Hişâm c. 2, s. 91

3- İbnu Kesîr, Sîretu İbni Kesîr c.3, s. 19.

4- İbnu'l Esîr, El Kâmil Fi't Târîh c.1, s. 330-331.

5- Vâkidî, Meğâzî'l Vâkidî c. 1, s. 852-863

[29] Saffân b. Ümeyye

1- Abdu's Selâm Hârûn, Tehzîbu Sîretu İbni Hişâm c. 1 s. 359.

2- İbnu Hazm ez Zâhirî, Cevâmiu's Sîreti…c.1, s. 235.

3- İbnu'l Esîr, El Kâmil Fi't Târîh c.1, s. 330-331.

4- İbnu'l Esîr, Esedu'l Ğâbe c. 2, s. 20.

5- İbnu'l Esîr, Esedu'l Ğâbe c.3, s. 112.

6- Vâkidî, Meğâzî'l Vâkidî c. 1, s. 825.