HAC VE UMRE

Hac nedir niçin yapılır

Hac kimlere farzdır

İhram

Tavaf

Medineyi-Mescidi Nebiyi Ziyaret

Haccın davranışlara etkisi

Hac nedir niçin yapılır

Dinimizce yerine getirilen ibadetlerden biri de hacdır. Hicretin 9. yılında Müslümanlara farz olan bu emir; mal ve bedenle yerine getirilen ibadetlerdendir.

Haccın sözlük anlamı: Hürmet ve saygı gösterilen yeri ziyaret etmektir.

Haccın terim anlamı: Dinen belirlenen fiilleri zamanında ve yerinde uygulamak için Kâbe'ye gitmeğe hac denir.

Hac niçin yapılır? Yüce Allah kutsal kitabımız Kuranı kerimde emrettiği için haccedilir. Zengin müminlerin hayatlarında en az bir defa hac etmesi farzdır.

Konuyla ilgili iki ayet meali:

• İnsanları hacca çağır; yürüyerek veya binekler üzerinde uzak yollardan sana gelsinler.[1]

• Hac ibadetinizi bitirdiğinizde, babalarınızı andığınız gibi, hatta ondan daha kuvvetli bir anışla Allah`ı anın.[2]

Hac kimlere farzdır

Hac, Müslümanlardan haccetmeğe "gücü yetenlere"[3] farzdır. Ancak haccın farz olabilmesi için şu şartların oluşması lazımdır:

1- Haccedecek kişinin Müslüman olması. Kâfirlere hac farz değildir.

2- Haccedecek kişinin ergenlik çağına ulaşması. Çocuklara farz değildir.

3- Haccedecek kişinin akıllı olması. Delilere hac farz değildir.

4- Haccedecek kişinin hür olması. Esir ve kölelere hac farz değildir.

5- Haccedecek kişinin bedeni gücü ve mali yeterliliğinin olması.

6- Haccedecek kişinin yeterli zamanı ve yol güvenliğinin olması gerekir.

Hac ile ilgili kavramlar: İhram-Tavaf-Sa’y-Vakfe

İhram:

Umre ve hac esnasında erkeklerin iki parçadan meydana gelen dikişsiz özel bezlere, sağ omuz açıkta kalacak şekilde sarılmaktır. İhrama girmek farzdır. Hac yapacak kişi, mikat[4] denilen yerlerin birine gelir. Her türlü temizliğini yapar. Abdest alır, niyetlenerek iki rekat ihram namazı kılar. Kadınların ihram elbiseleri kendi elbiseleridir. Böylece geçici bir müddet yapılmaması gereken bazı işlerin yasaklılığı başlamış olur. Mesela: Avlanma, tırnak kesme, tıraş olma... gibi.

Tavaf:

Kurbân bayramının ilk üç gününde Kâbe’nin etrafını âdabına uygun şekilde 7 defa dolaşmaya tavaf denir. Tavaf farzdır.

Sa’y:

Safa tepesinden Merve tepesine yürüyerek yedi defa gidip gelmeye denir. Merve tepesinde saçlardan biraz kesilerek sa’y [5] sona erer.

Vakfe:

Kurbân bayramından bir gün önce Arafat'ta bir müddet bulunmaya denir. Vakfe farzdır.

Hac ile ilgili mekânlar- kabe-safa-merve-arafat-müzdelife-mina'dır.

Kabe

Kâbe'nin tarihçesi: Allah`ın emriyle İbrahim (aleyhi's selâm), bebek olan oğlu İsmail'le hanımı Hacer'i Mekke’ye götürdü. Orada bir ağacın altına bıraktı. Geri döndü. Tekrar Filistin’e doğru yol almaya başlayınca, Hacer İbrahim (aleyhi's selâm)'a seslendi:

- Bizi böyle bırakıp gitmen ilâhi emir üzerine midir? İbrahim (aleyhi's selâm):

- Evet ilâhi emir üzerinedir, dediğinde Hacer:

- Öyleyse Allah bizi zayi etmez, dedi.

O zamanlar, Mekke şehri yoktu. Buralarda ne insan ne de su vardı. Çölden ibaretti. Hacer birkaç gün burada bebeğiyle kaldı. Suları bitti. Çocuk susuzluktan ağlamaya başladı. Susuzluk arttıkça bebeğin feryadı yükseliyordu. Duruma dayanamayan Hacer içilecek su veya kendilerine yardım edecek insanlar bulmak için biraz ötede Safa tepesine çıktı. Etrafa baktı. Kimseleri göremedi. Acele ile yan tarafta olan Merve tepesine gitti. Etrafa baktı, baktı... Kimseleri bulamadı. Tekrar Safa tepesine gitti. Tekrar etrafa baktı. Yine kimseler yoktu. Tekrar Merve tepesine gitti. Yine baktı. Tepeden tepeye koşarcasına hatta bazen koşarak yedi defa gidip geldi. Oğlu İsmail’in yanına geri döndü. Bir de ne görsün, İsmail’in ayakları yanında su... Hemen su kırbasını doldurdu. Çocuğuna kana kana su içirdi. İşte bu su, Zemzem'di. Hacer oğlu İsmail ile buraya yerleşti.

Bir müddet sonra Cürhümiler denen

topluluktan bir kafile de buradan geçiyordu. Suyu görünce Hecer'den izin alarak Mekke’nin aşağı kısmına yerleştiler. Yıllar geçti İsmail büyüdü. İbrahim (aleyhi's selâm) tekrar geldi. İsmail’le buluştu. Oğluna:

- İsmail, Allah bana bir şey emretti, dedi. İsmail:

Doğrusu insanlar için ilk kurulan ev, Mekke'dedir. Alemler için mübarek ve hidâyet gösteren (Kâbe)'dir.”[6]

- Rabb'in ne emrettiyse onu yapmalısın, dedi. İbrahim, Kâbe'nin yerini göstererek, burada bir ev yapılmasının istendiğini söyledi. İkisi bir olarak şimdiki Kâbe'yi inşa ettiler. Kıymetli kara taş olan Hacer'ul esved’i Kâbe’nin bir köşesine yerleştirdi. Kâbe Allah`ın eviydi. Orada İbrahim (aleyhi's selâm)'dan sonra uzun yıllar Allah`a ibadet ediliyordu. Ancak daha sonraları, bazı müşrikler ellerine geçirdikleri insan, hayvan heykellerini getirip Kâbe’nin içine veya etrafına yerleştirdiler. Muhammed (aleyhi's selâm), 630 yılında Kâbe'yi 360’dan ziyade müşrikler tarafından kutsallaştırılan bu heykel putlarından temizledi.

Safa ve Merve

Safa: Mekke’de Kâbe’nin yakınında küçük bir tepedir. Tepenin en üst kısmı sert kayalardan oluşur. Sa’y yapmak (koşarcasına gel-git) için bu tepenin üzerine çıkılır. Oradan da Merve tepesine hızlıca yürünür.

Merve: Kâbe’nin yakınında Safa tepesinin yanında aynı büyüklükte bir tepedir. Yüce Allah bu iki tepe hakkında şöyle buyuruyor:

“Şüphesiz; Safa ve Merve (tepeleri) Allah`ın (koyduğu) belirtilerdendir...” [7]

Arafat dağı

Arafat Dağı (Cebeli Rahmet): Mekke’nin güneydoğusunda yaklaşık 20 km. uzaklıktadır. Kurban bayramı, arefe gününün akşamından sabah vaktine kadar, Arafat dağında veya civarında bir müddet beklemek gerekir.

Müzdelife ve Mina

Arafat’ta vakfe güneş batınca biter ve Müzdelife denilen yere gidilir. Burada vakfe yapılır (durulur). Yatsı vakti girince akşam ve yatsı namazları bir arada kılınır. Yüce Allah bolca zikredilir ve dualar yapılır. Sabahleyin erkenden, sabah namazı kılınır ve Mina’ya hızlıca gidilir.

Mina: Hz. İbrahim (aleyhi's selâm) oğlu İsmail’i burada kurbân etmek istemişti. Hac eden müminler, Kurbân Bayramı’nın 1. günü burada kurbânlarını keserler. Yine, Kurbân Bayramı’nın 1. 2. 3. ve 4. günlerinde şeytan taşlamaları yapılır.

Hac nasıl yapılır

Haccın yapılışını sırasına göre maddeler halinde özetleyelim:

1- İhrama girilir: Münasip bir mikat yerinde ihrama girilir. Örneğin: Türkler genellikle Medine’ye 10 km. uzaklıkta Zü’l Huleyfe denilen yerde ihrama girerler. Önce; temizlik yapılır, abdest alınır, ihram elbiseleri giyilir ve niyet edilir (Hac etmeye niyet ettim. Ey Allah`ım onu bana kolaylaştır. Bu haccımı kabul et. Ben, Allah için ihrama girdim.). İki rekat namaz kılınır ve şöyle telbiye getirilir:

- Lebbeyk Allahümme lebbeyk. Lebbeyk lâ şerîke leke lebbeyk. inne’l hamde ve’n ni’mete leke ve’l mülke lâ şerîke lek.

2- Mekke’ye gidilir: Mescîdi Haram’ın içine Benî şeybe kapısından girilir. Telbiye ve salavâtlarla Kâbe’ye yaklaşılır. Hacerü’l Esved’ın bulunduğu köşeye gelinir. Kudûm tavafına[8] başlanır.

3- Tavaf yapılır: Kâbe’nin etrafı tavaf edilmesi için, Hacerü’l Esved’in (mümkünse) yanına gidilir, kalabalıktan dolayı gidilemezse uzaktan hizasında durulur ve avuç içi Kâbe’ye gelecek şekilde kaldırılır. Hacerü’l Esved istilâm edilir yani selâmlanır. Selâmlarken yüksek sesle:

- Bismillâhi Allahu ekber!.. denilir. Kâbe sol tarafa alınarak etrafı dönmeye başlanır. Bu dönüşler 7 tur devam eder. Her bir tur'a şavt ismi verilir. Kâbe’nin etrafı dolaşılırken telbiye, tekbir, salât ve selâm getirilir. Ayrıca, herkes gönlünce dua eder. Makamı İbrahim denilen yerde iki rekât namaz kılar.

4- Sa’y edilir: Kudûm ve ziyaret tavaflarından sonra Safa ve Merve tepeleri arasında 7 defa gelip giderek sa’yını yapar. Bu esnada; tekbir, salât ve selam getirilir.

5- Mina’ya gidilir: Zilhicce’nin 8. gününe kadar vakti varsa, istenildiği kadar tavaf yapılır. Zilhicce’nin 8. günü Mina’ya gidilir ve orada kalınır.

6- Arafat’ta vakfe yapılır: Arefe günü güneşin doğuşundan sonra Mina’dan Arafat’a gider. Öğlen ve ikindi namazlarını cem’ edilmiş (birleştirilmiş) şekilde imamla birlikte Nemire Mescîdi’nde veya başka yerde kılar. Arefe günü, öğleden sonra Kurban Bayramı sabahı şafak atıncaya kadar olan zaman içinde, kısa bir süre de olsa Arafat tepesi veya civarında durup beklemek gerekir. Haccın vakfe bölümü yerine getirilince; aynı gün güneşin batışından önce yola çıkılarak Müzdelife’ye gidilir.

7- Müzdelife’de gecelenir: Arafat’tan Müzdelife’ye gelindikten sonra; Bayram akşamı yatsı vakti girince, akşam ve yatsı namazları cem’ edilmiş (birleştirilmiş) şekilde kılınır. Sabah namazı da Meş’ari Haram denilen yerde kılınır. Gece orada geçirilir. Çokça dua edilir. Güneş doğmadan önce Mina’ya gidilir.

8- Şeytân Taşlanır: Bayramın 1. günü Akâbe Cemresi’ne 7 tane küçük taş atılır. Kurbân kesecekler, burada kurbânlarını keserler. Saçlar tıraş edilir. İhram elbiseleri çıkarılır. Normal elbiseler giyilir.

9- Ziyaret Tavafı yapılır: Eğer zaman varsa; Kâbe’ye gidilir ve ziyaret tavafı yapılır İki rekat namaz kılınır ve bol bol zemzem suyu içilir. Dualar yapılır. Daha sonra Mina’ya tekrar gidilir. Orada ilk Cemre, Orta Cemre ve Akabe Cemre'lerinde toplam 70 civarında taş atılır. Taşlar atılırken "Allahu Ekber" denilir.

10- Veda Tavafı yapılır: Taşlamalar bittikten sonra Mekke’ye tekrar dönülür. Veda Tavafı yapılır. İki rekât namaz kılınır ve bol bol zemzem suyu içilir. Telbiye, tekbir, salât ve selam getirilir. Dualar yapılır. Kâbe’nin Mültezem denilen yerinde dua edilmeye çalışılır. Hacılar güzel bir terbiye ile ve hüzünlü şekilde memlekete dönmek için Mescîdü’l Haram’dan ayrılır.

Umre

Umre: Hac gibi, belli bir zamana bağlı kalmadan arzu edildiğinde âdabına uygun şekilde Kâbe'yi ziyaret etmeğe denir.

Umrenin yapılış şekli: Umre yapacak Müslüman, ilk önce münasip olan mikat yerlerinden birine gelir. Çeşitli temizliklerini yaptıktan sonra yıkanıp abdest alır. Hac'da olduğu gibi erkekler iki parçadan meydana gelen ihram örtülerine sarılır, niyetlenerek iki rekat ihram namazı kılar. Kadınların ihramları kendi elbiseleridir.

Böylece geçici bir müddet yapılmaması gereken bazı işlerin yasaklılığı başlamış olur. Mesela: Avlanma, tırnak kesme, tıraş olma... gibi. Dua eder, telbiye getirir. Mekke'ye gider. Kâbe'yi görünce telbiye[9], tekbîr[10] ve tehlîl[11] getirir.

Muhammed (aleyhi's selâm)'a salât ve selâm getirir. Umumi ve özel dualarını yapar. Haceru'l esved'in hizasına gelir. Ellerini kaldırıp "Allahu Ekber" diyerek selamlar. Mümkünse, Haceru’l Esved'i öper. Kâbe'yi sol tarafına alarak etrafını 7 defa dolaşarak tavafını yapmaya başlar. ilk üç şavtta (Kâbe'nin etrafında yapılan turda) remel yapar. (Yani; omuzlarını sağa ve sola oynatarak çalımlı çalımlı yürür.) . Geriye kalan son dört turu (şavtı) da normal adımlarla tamamlar.

Tavaf esnasında belli ve mecburi bir dua şekli yoktur. Ancak, herkes kendince önemli olan konularda dua eder. Çoğunlukla dünya ve ahiret hayatı için iyilik, dirlik, düzen diler. Kişinin kendisi, ana babası, akrabası, ümmeti Muhammed'in tümü için Allah`dan dünya ve ahiretteki hayatta hayır ve hasene istenir. Zalimlerin zulmü, kâfirlerin küfrü, münâfıkların nifakı... karşısında imanın artması ve onlara karşı durmak için Allah`dan güç kuvvet istenir. Haksızlık karşısında susmamak için, zor durumlarda korkmamak için, yeri geldiğinde hakkı tavsiye etmek için... Allah`a sığınılır. Sadece ve sadece Allah`a kul olmak gerektiği hatırlanır ve yalnızca Allah`dan yardım istenildiği ifade edilir. Sevgili Peygamberimize bol bol salat ve selam getirilir.

Kâbe etrafında yedi tur bittikten sonra Makamı İbrahim denilen yere gidip iki rekat sünnet namaz kılınır. Zemzem suyu içilir.

Kâbe kapısı yakınında Mültezem'de acil ve önemli dualar edilir. Daha sonra sa'y yapmak için Safa tepesine çıkılır. Safa tepesinden Merve tepesine yürüyerek yedi defa tur yapılır. Sa'y, Merve tepesinde saçlardan biraz kesilerek umre tamamlanmış olur. Umre'yi nasip eden Allah`a hamd edilir. Muhammed as.'a salât ve selâm getirilir.

Medineyi- Mescidi Nebiyi Ziyaret

Sevgili peygamberimiz Muhammed (aleyhi's selâm)’ın Mekke’li müşriklerin zulmünden hicret edip (M.622) gelerek Medine şehrine yerleşti. Yine bu güzel beldede vefat etti (M.632). Allah`ın bütün resülleri vefat ettiği yere defnedilir. Muhammed (aleyhi's selâm) da Mescîdi Nebi bitişiğinde bulunan hanımı Aişe’nin odasında vefat ettiği için aynı yere defnedildi.

Daha sonraları “Mescîdü’n Nebi” genişletildi. Muhammed (aleyhi's selâm)’ın kabri şimdiki Mescîdi Nebi’nin içinde kalmış durumdadır. Hacca giden bütün müminler, ya haccetmeden önce veya sonra mutlaka Resulullâh’ın kabrini ve mescidini ziyaret ederler. Muhammed (aleyhi's selâm) bir hadîslerinde buyuruyor ki:

- Üç mescîtten başkası için yolculuk yapılmaz.

• Mescîdü’l Haram (Kâbe),

• Benim şu mescîdim (Mescîdü’n Nebî),

• Beytu’l Makdis’tir. [12]

"Mescîdü’n Nebî" veya "Kabrü’n Nebî" şöyle ziyaret edilir:

Medîne’ye gidildikten sonra gusül ve abdest alınır. Temiz ve güzel elbiseler giyilir, kokular sürülür. Selât ve selâmlar okunarak Mescîdi Nebî’ye doğru gidilir. Bâbu’s selâm veya Bâbu’l Cibrîl ismi verilen kapıların birinde mescîde girilir. (mümkünse Ravzatu’l Mutahhara denilen yerde) 2 rekât tahiyyetu’l mescîd[13] kılındıktan sonra Resulullâh’ın kabrine doğru yaklaşılır. Kabrinin tam hizasına gelindiğinde sanki, Resulullâh karşımızdaymış gibi yavaş ve edepli şekilde selâm verilir. Kıbleye dönülüp dua edilir. Kabrin önünde cehalet unsuru olan eğilme, sürünme, secde etme... gibi müminin imânını tehlikeye sokacak hareketler asla yapılmamalıdır. Resulullâh’ın mescidinde en az 5 vakit namaz kılmaya gayret edilmelidir. Medîne’de ayrılırken, Resulullâh tekrar ziyaret edilir ve 2 rekât şükür namazı kılınır.

Haccın davranışlara etkisi

Hac, kelime olarak yönelmek anlamına gelmektedir. Haccedecek müminler, hac mevsiminde hazırlıklarını yapar Mekke’ye doğru yola çıkarlar. Büyük bir coşkuyla hac farizasını yerine getirirler. Daha sonra, tekrar evlerine dönerler. Hacca gidiş ve tekrar eve dönüş müminlere pek çok yararlar sağlar.

Özetleyecek olursak:

1- Helal kazanç: Hac etmek isteyen müminler helal ve temiz kazanç elde etmeye çalışırlar. Haramdan uzak ve alın teri ile elde edilen kazanç, kişinin onuru durumundadır.

2- Hacca niyet: Umumiyetle hac yapmak için bir müddet evvelinden niyet edilir. Maddi ve manevi hazırlıklar yapılır. Akraba, komşu, tanıdık... larla sevgi ve muhabbet, gönül bağları iyice sağlamlaştırılır.

3- Yol hazırlığı: Hac için belirli yerlere müracaatlar, bazı evrakların hazırlanması, kafilelerin tesbiti... gibi konular geriye unutulamayacak hatıralar bırakmaktadır.

4- Yolculuk: Yolculuk esnasında bazı zorluk ve kolaylıklarla karşılaşılır. Bunlar insanın sabır ve tevekkül duygularını olgunlaştırır.

5- Medine’yi ziyaret: Muhammed (aleyhi's selâm)’ın hicreti, İslâm Dininin yayılması, Kur’an`ın ayet ayet indirilişi, Resulullâh’ın ve arkadaşları olan sahabenin Allah yolunda cihâdı ve müşriklerle yapılan savaşları ve nihayet Resulullâh’ın vefatı... gönüllerde tazelenir ve zihinlerde canlanır. Mescîdi Nebî ziyaret edildiğinde sevgi, saygı, muhabbet... gibi duygular insanın benliğini sarar.

6- İhrama giriş: Dil, ırk, renk, bölge, kültür, makam, mevki... gibi farklılıkların insanlar üzerinde çok fazla öncelikli olmadığı görülür. Herkes özel elbiseleri çıkarmış, aynı tür giysileri giymiş ve bencillik hislerini terk etmiş şekildedir.

7- Arafat ve Müzdelife’de bekleyiş: Milyonlarca mümin; aynı muhabbet ve heyecanla bekliyor. Bu manzaralar, Mahşer’deki bekleyişin sembolü durumundadır.

8- Şeytân taşlama: Nefsin tesirinden ve şeytanî hislerden sıyrılıp, olgunluğa götüren bir değişimini ifade eder.

9- Tavaf: Allah`ın rızasını kazanmak için belirlenmiş usullerle Kâbe’nin etrafında dolaşılır. Bu tavaf, hacceden kişinin hayatını arındırır. Daima Allah`ın rızası kazanmak ve koyduğu hudutlara uymayı telkin eder. Bu yolculuğun gayesi biraz daha Allah`a yaklaşmaktır.

10- Tanışma: Hac hazırlığı, yolculuğu, yapılışı esnasında ve bitiminden sonra pek çok insanlarla tanışılır. Sohbet edilir. Karşılıklı bölgesel ve genel dilek ve temenniler dile getirilir. Böylece Müslümanların, birbirlerine olan ilgileri biraz daha artar.

Görüş ve fikirler bölgesellikten çıkar ve geniş ufuklara yayılır.

Görülüyor ki: Bütün bunları yaşayan kişi elbette etkilenir. Hem de pek çok yönden etkilenir: Eğer şuurlu bir şekilde haccediyorsa inancı kuvvetlenir, ameli fazlalaşır, ahlâkı olgunlaşır, düşüncesi genişler, sosyal yönü gelişir, davranışları düzelir...

^{^[4]} Mikat yeri: Umre veya haccetmek için çeşitli bölgelerden gelenlerin, yol güzergahlarındaki ihrama girdikleri özel yerlerdir.

^{^[5]} Hanefi mezhebine göre vacib, diğerlerine göre farzdır.

^{^[8]} Kudüm tavafı: Mekke'ye yeni gelen veya uzaktan gelen müminlerin Kâbe'yle karşılaşınca yapmış oldukları ilk tavafın adıdır.

^{^[9]} Telbiye: Lebbeyk Allahümme lebbeyk. Lebbeyk lâ şerîke leke lebbeyk. ınne’l hamde ve’n ni’mete leke ve’l mülke lâ şerîke lek.

^{^[11]} Tehlil: Lâ ilâhe illallâhu vallâhu ekber. Allâh u ekber. Ve lillâhi’l hamd.

^{^[12]} Buhari, Fezailu's-Salat 6, Hacc 26, Savm 67; Müslim, Hacc 288, (827); Tirmizi, Salat 243, (326).

^{^[13]} Tahiyyatu’l mescîd: Bir camiye girildiğinde, camiyi selâmlama niteliğinde kılınan 2 rekat sünnet namazdır.