Yakın Çevreye Çağrı

Çağrının Yaygınlaşması

Hicret Olayı

Medine Dönemi

Sevgili Resûlümüzün Mescidi ve Sosyal İşlevi

Eğitme ve Öğretme Etkinlikleri

Toplumsal Barışın Kurulması

Veda Hutbesi ve Muhammed as.’ın Vefatı

Kur’ân’da Muhammed as.

Muhammed as.’ın İnsanî Yönü

Muhammed as.’ın Peygamberlik Yönü

İslâm’ın Doğduğu Ortam

Muhammed as, M. 570 yılında Arabistan'ın merkezi durumunda olan Mekke kentinde doğdu. İslâm dinini insanlara ulaştırması için, 610 yılında peygamberlik görevi verildi.

İslâmın doğduğu bu ortamda yaşayan Arapların sosyal, kültürel, dinî ve ahlâkî yapısı çok karışıktı.

Mekke'liler, Allah’ın tek yaratıcı olduğuna inanıyorlardı. Varlığını ve birliğini biliyorlardı. Ancak; heykel, insan, cin, melek ve bazı sembolleri... tanrılaştırarak Allah’ın seviyesine çıkarmışlardı. Kâbe’de 360’dan ziyade tanrılaştırılan nesnelerin put heykelleri vardı. Çamur, tahta, taş ve demirden yaptıkları bu putları Allah’ı severcesine seviyorlardı.

Araplar; çoğu putperest olmasına rağmen tek tanrıya inanan çok az kimse vardı. Onlar da İbrahim as'ın getirmiş olduğu Hanîf dini üzereydiler. Bunun yanında Arabistan'ın kuzeyinde ve Yemen taraflarında az da olsa Hıristiyan vardı. Medine ve civarında Yahudiler yaşıyorlardı.

Arabistan'da sosyal denge, genellikle kuvvete dayalıydı. Kabileciliğe çok önem veriyorlardı. Herkes kendi kabilesinin daha etkin, zengin ve kalabalık olmasını isterdi. Kabileler arasında çeşitli konularda sürekli anlaşmazlıklar olurdu. Birbirleri arasında kavga, intikam, öldürme, kan davası, ani baskın hatta savaşlar olurdu. Zayıf kabileler perişan olur ve güçlüler topluma hâkim duruma gelirdi. İnsanların hak ve hukuku çoğu zaman önemli değildi. Bundan dolayı fakir, köle ve kimsesizlerin can emniyeti yoktu.

Arabistanda normal bir hayat, ticaret ve yolculuk çok zordu. Bunlar için zengin, güçlü veya kuvvetli bir kabileden olmak gerekiyordu. Araplar, sadece "haram aylar" diye bilinen senenin dört ayında kimseye karışmaz, kan dökmez ve savaş yapmazlardı Bu zaman içinde Mekke'de büyük panayırlar kurulur. Arabistanın çeşitli yörelerinden insanlar gelirdi. Sosyal ve kültürel etkinlikler düzenlenirdi. Kâbe ziyaret edilir veya hac ibadeti yerine getirilirdi. Güzel konuşma, Şiir gibi yarışmaların yanında eğlence proğramları düzenlenirdi. Panayıra gelen din adamları, dinlerini buralarda insanlara tanıtırlardı. Bu etkinlikler süresince alış verişler yapılarak her türlü ihtiyaçlar karışlanırdı.

Arapların bir kısmı, yerleşik hayat sürüyordu. Belli bir bölgeye yerleşmişlerdi. Bir kısmı da göçebeydi. Bunlar daha çok çöllerde yaşarlardı. Yerleşik hayata alışık değillerdi. Kibirlenmeyi, övünmeyi, kahramanlık taslamayı çok severlerdi. İılerinde gösteriş ön plana çıkardı.

Zenginlik ve çok çocuk sahibi olmak, onlar için en büyük şereflerdendi. Erkeklerin çok kadınla evlenmesi, adet halindeydi. Bunun yanında, tek hanımla evli olanlar azınlıktaydı.

Genel olarak toplumda kadınlara pek değer verilmezdi. Ahlâksızlık bataklığına düşme korkusundan dolayı, kız çocuklarını çöle götürüp diri diri toprağa gömenler vardı.

Çocukları doğduğunda, erkek ise, sevinirlerdi. Doğan çocuk kız ise, mahcup olurlardı. Utancından uzun müddet topluma çıkamazlardı. Kur’ân-ı Kerîm, bu çirkin konuyu şöyle açıklıyor:

“Onlardan birisi; bir kız çocuğu ile müjdelendiği zaman, suratları kapkara olur ve öfkelenirlerdi. Kendisine verilen kötü müjde yüzünden, kavminden gizlenmeye çalışırdı. Onu utana utana tutsun mu, yoksa taprağa mı gömsün? Ne kötü hükmediyorlar!”[1]

İslam Dini, bu insanlık dışı anlayışı kaldırmıştır. Yerine sevgi, adalet ve eşitliği koymuştur. Muhammed (as) buyuruyor ki:

— Her kimin bir kızı olursa; onu diri diri toprağa gömmez, ona hainlik etmez, erkek çocuğunu ona tercih etmezse; Allah o kişiyi Cennet'e koyacaktır.[2]

Düşmana yahut mal ve canlarına göz koydukları insanlara gece karanlığında ani baskın yapmakla övünürlerdi... Böyle bir toplumun İslahı çok zordu.

Dünyada yalnız Arabistan sıkıntı içinde değildi. Hindistan, Bizans, Avrupa, İran, Orta Asya, Afrika... vb. de aynı durumdaydı. Artık Yüce Allah, Peygamberlerin en sonuncusunu görevlendiriyordu. O da Muhammed as.’di.

Genellikle geçimleri; ticaret, hayvancılık ve çok az da olsa zıraat üzereydi.

Yazın Suriye taraflarına, kışın da Yemen taraflarına ticaret kervanları düzenlerlerdi.

Deve, sığır, davar, at gibi hayvan yetiştirirlerdi. Deri ticaretleri meşhurdu.

Ekim yapmaya elverişli arazileri pek yoktu. Ama kısıtlı imkânlar içinde hurma, üzüm ve benzeri meyveler yetiştirilirdi.

Muhammed as.’ın çağrısı: Mekke Dönemi

Muhammed as. 20 Nisan 571 tarihinde Mekke'de doğdu. Babası Abdullah, Dedesi Abdulmuttalib'dir. Annesi Amine'nin babası Vehb'dir. Muhammed as.’ın her iki dedesinden olan soyu, İbrahim as.'in oğlu İsmail'e kadar uzamaktadır.

Muhammed as'ın babası, ticaret için şam'a gitmişti. Dönerken Medine'de vefat etti. Abdulmuttalib, oğlunun ölümünden iki ay sonra doğan torununa Muhammed[3] ismini verdi. Annesi de, Ahmed ismini verdi.[4] Mekke'nin havası, yeni doğan çocuklara ağır geldiği için süt anne Halime'ye verildi. 4 sene kaldıktan sonra Mekke'ye götürülerek annesi Amine'ye teslim edildi. İki sene sonra Amine oğluyla birlikte, akrabalarını ve kocasının kabrini ziyaret için Medine'ye gitti. Ancak, Medine'den dönerken hastalandı ve Ebva köyünde vefat etti. Böylece, babadan yetim olan Muhammed as, 6 yaşındayken de anneden öksüz hale geldi. Dedesi Abdulmuttalib'e teslim etti. İki sene sonra da dedesi öldü. Bundan sonra Muhammed as, ticaretle uğraşan amcası Ebu Talib'in yanında kaldı.

Ebu Talib'in tavsiyesi üzerine Muhammed as. dul ve zengin olan Hatice ile ticaret ortaklığı yapmaya başladı. Muhammed as.’a evlenme teklifi yaptı ve evlendiler. Bu evlilikten, Kasım'la Abdullah isminde iki oğlu; Zeyneb, Rukiye, Ümmü Gülsüm ve Fatıma isimlerinde dört kızı olmuştur. Sonradan Mariye'den İbrahim isminde bir oğlu daha olmuştu. Fatıma hariç bütün çocukları kendisinden evvel ölmüştür. Fatıma ise, babasının vefatından altı ay sonra ölmüştür. Fatıma, Ali ile evlendirilmişti. Bunların Hasan ve Hüseyin isimlerinde iki oğlu olmuştur. Muhammed (as)'ın soyu, bu iki sevgili torunuyla devam etmiştir.

İlk Vahiy: Yaratan Rabb’inin adıyla Oku!

Muhammed as. gece rüyasında ne görüyorsa, gündüz de aynısı çıkıyordu. Zaman zaman gece rüyasında Cebrail meleğini görüyordu. Bu olaylardan çok etkileniyordu. Her sene olduğu gibi, Ramazan ayında düşüncelere çekildiği Hıra Nur dağındaki mağaraya gitti. M. 610 yılı Ramazanın 27. günü Kadir Gecesi'nde Cebrail gelerek kendisine:

- Oku! Dedi. Muhammed (as) da:

- Ben okuma bilmem, dediğinde Cebrail kendisini kolları arasına alarak sıktı. Bu konuşma ve kolları arasına alıp sıkma olayı art arda üç defa tekrarlandı. Sonra ilk vahiy gelir:

- Yaratan Rabb'inin adıyla oku! O, insanı alakadan yarattı. Oku! Rabb'in nihayetsiz kerem sahibidir. Kalemle yazmayı öğreten O'dur. O, insana bilmedeğini öğretti.[5]

Sonra Melek gitti. Muhammed as. bu olaydan çok korktu. Vücudu titriyordu. Heyecan doruktaydı. Bir süre hareketsiz kaldı. Kendisini biraz toparlayınca, Mekke'ye evine döndü ve yattı. Hanımı Hatice, üzerine bir örtü örttü. Sakinleşti. Durumu Hatice'ye anlattı. Beraberce, Hatice'nin amcası oğlu Varaka'nın yanına gittiler. Varaka kültürlü, semavî dinler hakkında geniş bilgisi olan birisiydi. Hasta yatağında yatan Varaka, durumu dinledi. Sonra:

- O gördüğün, Allah’ın Musa'ya ve İsa'ya gönderdiği meleğin kendisidir. Ah!.. Kavmin seni Mekke'den sürgün edeceği zaman sağ olsaydım, dedi. Muhammed as:

- Kavmim beni (Mekke'den) çıkartacak mı? diye hayretle sorunca, Varaka:

- Senin getirdiğin gibi bir kitapla gelen hiçbir peygamber yoktur ki, kendisine düşmanlık edilmesin. Senin o gününe yetişirsem, mutlaka sana yardım edeceğim, dedi. Bir müddet sonra Varaka öldü.[6]

Muhammed as.’a bir süre vahiy gelmedi. Sessiz ve neyapacağını bilmediği bir anda Cebrail meleği kendisine göründü ve şöyle dedi:

- Ey Muhammed!.. Sen gerçek bir peygambersin.[7] Bu konuşma üzerine Sevgili Resûlümüzin korku ve endişesi hafifleyerek rahatlamıştı.

Yakın Çevreye Çağrı

Muhammed as. bir gün yolda yürürken gökten bir ses duydu. Sağ sola bakındı. Bir de baktı ki, Hira dağında kendisine gelen melek, Korktu ve heyecanlandı. Eve gelip bir örtüye bürünerek yattı. Sonra kendisine şu ayetler indirildi:[8]

- Ey elbisesine bürünen!.. Kalk da uyar! Rabb'ini büyükle. Elbiseni temizle. Pislikten uzak dur. Yaptığın iyiliği çok görerek başa kakma. Rabb'in için sabret.[9]

Allah’ın elçisi, bu emirden sonra pek çok emirler almaya başladı. Bir örnek daha verelim:

"Allah'la bereber başka bir tanrıya yalvarma. Yoksa azablandırılanlardan olursun. Ve yakın akrabalarını uyar. Müminlerden sana uyanlara kanatlarını ger. Şayet sana karış gelirlerse, de ki: Ben sizin yaptıklarınızdan uzağım..."[10]

Muhammed as., Safâ tepesinin üzerine çıkarak Mekke'lilere seslendi. Oraya gelenlere şöyle dedi:

- şu tepenin arkasında size saldırmak üzere askeri bir birliğin olduğunu haber versem, ne dersiniz? Bana inanır mıydınız? Onlar da:

- Evet inanırdık. Senden doğruluktan başka bir şey görmedik, dediler. Allah’ın elçisi:

- O halde Ben, İiddetli bir azap gelmeden önce sizi uyarıyorum... Ey Abdulmuttalib oğulları, kendinizi ateşden koruyunuz!.. Allah'a yemin olsun ki, sizin için Allah'a karış ben bir şeye sahip değilim. Sadece akrabalık bağından dolayı sizi ziyaret edebilirim, buyurdu. Konuşma bitti. Ortalık sakin ve herkes memnundu. Akrabalarına sürekli problem olan Ebu Leheb kalktı, Muhammed as.'a hakaret etti.[11] Birdenbire hava değişti. Herkes dağıldı. Bu duruma Sevgili Resûlümüzin canı sıkıldı. Aslında öteden beri bu adam karısıyla birlikte kendisini rahatsız ediyordu. Topluluk içinde yalancı diyordu. Mekke'lileri sürekli olarak kışkırtıyordu. Allah’ın elçisine düşmanlığı adet edinmişti. Sanki iftira, hakaret ve yalanlama yetmiyormuş gibi, evinin pisliklerini bir sepete doldurarak oğluna verip Muhammed as.’ın evinin önüne döktürüyorlardı. Durumu görenler, bu ahlâk dışı hareketlerden rahatsız oluyorlardı.

Sevgili Resûlümüzin yakın çevresine yaptığı çağrı üzerine, kendisini çok yakından tanıyanlar müslüman oldular. Bu daveti ilk kabul edenler; hanımı Hatice, amcası oğlu Ali, evlâtlığı Zeyd, arkadaşı Ebu Bekir... gibi müslümanlardı.

Çağrının Yaygınlaşması

Muhammed as, Allah'tan aldığı vahiyleri insanlara bildiriyordu. Bazen fertlere, bazen da topluluklara anlatıyordu. Artık, Mekke'de Muhammed as.'dan ve yeni dinden sözediliyordu. Putperestler, İslâm dininin yayılmasını önlemek için müslüman olan kişileri ayıplayarak alay etmeye başladılar. Etkin olamayınca hakaret ve iftira yolunu seçtiler. Muhammed as'ın işi oldukça zorlaşmıştı. Ama her şeye rağmen, bu kutsal görevi yerine getirmeye çalışıyordu:

Her yıl Mekke'de büyük panayırlar kurulurdu. Arabistan'ın hemen hemen her yöresinde buraya insanlar gelirdi. Büyük ticaret kervanlarıyla bu fuarlara katılırlardı. Kâbe'yi ziyaret ederler ve hac ibadetini yaparlardı. Arabistan'ın en saygın putları Mekke'de olması nedeniyle burası, dinî merkez durumundaydı. Muhammed as. Arapları gezerek onlara:

- Ey insanlar!.. "Lâ ilâhe illallâh" deyin kurtulun, diyordu.[12]

Gün geçtikçe İslam'a olan ilgi çoğalıyordu. Muhammed as. güzel sesiyle Kur’ân-ı Kerîm ayetlerini dinleyen herkes etkileniyordu. Bunu engellemek için Kureyıliler elinden geleni yapıyorlardı. Kur’ân-ı Kerîm okunduğu zaman anlaşılmasın diye İslık ve alkış çalarak gürültü yapıyorlardı. Kur’ân-ı Kerîm okuyanları susturuyorlardı. Putperestlerin bu davranışlarını Kur’ân-ı Kerîm bize şöyle haber veriyor: "Bu Kur’ân-ı Kerîm’ı dinlemeyin, okunurken gürültü yapın, belki galip gelirsiniz, dediler."[13] Dinleyenleri de dövüyorlardı. İnsanları oyalamak için birtakım etkinliklerde bulunuyorlardı. Eğlence tertip ediyorlar, birbirlerine Rum ve İran hikâyeleri anlatıyorlar, masal uyduruyorlar, çalgı çalıyorlar... Dikkatlerin İslâm üzerinde dağılması için ellerinden gelen bütün maharetleri sergiliyorlardı. Bu çalışmaları Kur’ân-ı Kerîm şöyle özetliyor: “insanlardan bazıları, bilgisizce Allah yolundan saptırmak ve onunla alay etmek için boş sözleri satın alırlar. İşte alçaltıcı azap bunlar içindir.”[14]

Bazen birtakım sorular sorduktan sonra ağır söz söylerlerdi. Bir gün Allah’ın elçisine adamın biri şöyle sordu:

- İman edersem, bana ne var? Allah’ın elçisi:

- Müminlere ne varsa, sana da o var, buyurdu. O kaba adam:

- Beni başkalarıyla eşit tutan din, olmaz olsun, dedi. Kibirli kişiler, kendilerini hep ayrıcalıklı görürler. Diğer insanlarla eşit olmayı kabullenemezler. Çünkü evrensel insan haklarını anlayabilmek için bilgi, kültür, hoşgörü ve diğer insanlara saygı olması gerekir.

Yapılan alay, iftira, hakaret, dövme ve her türlü tedbirlere rağmen, müslümanların sayıları günden güne çoğalmaya başladı. Aynı zamanda Kâbe'deki putların durumu da, tartışılıyordu. Müşrikler iyice azıtmaya başladılar. Resulullah dâhil, müminlerden dayak yemeyen yoktu. Yakaladıkları mümin eğer kimsesiz ise, işi çok zordu. Bilâl, Zübeyr, Osman, Talha, Ebuzer, Habbab, Ammar, Zinnire... gibi müminlere yapılan işkenceler, ancak imanlarını artırıyordu.

İnancından dolayı Yasir ve eşi Sümeyye şiddetli işkence altında şehit edildi. Bunlar İslâm’ın ilk şehitleriydi. Bu zulümler; tanrılaştırılan nesneler içindi. Bunların yanında insanların kıymeti yoktu.

Bir gün Muhammed as. amcası Ebu Talip’in evinde oturuyordu. Müşriklerden bir heyet buraya geldi. Ebu Talip'e:

- Ya kardeşin oğlunu sustursun, ya da onunla ve seninle çarpışırız!.. Dediler. Muhammed as. Ebu Talip'e hitaben:

- Ey amca!.. Bu tebliğ işini bırakmak için, bu adamlar güneşi sağ elime, ayı da sol elime verseler, ben davamdan vazgeçmem. Ya, Allah, o (dinini) bütün dünyaya yayar işim biter. Ya da bu yolda ölürüm, buyurdu.[15]

Bu kutsal inanç hareketi dalga dalga etrafa yayılıyordu. Yapılan baskı, tehdit, dayak, işkence, öldürme gibi zulümler ilâhî gerçeğin gelmesini engelleyemiyordu. Mekke'liler bu çağrıyı durdurmak için, müslümanları dışlamaya karar verdiler. Onları bir mahallede oturmaya mecbur ettiler. Buraya giriş çıkışları kontrol altına aldılar. Her türlü sosyal ilişkiyi kestiler. Komşuluk, akrabalık, arkadaşlık... gibi bağları kopardılar. Ticareti yasakladılar. Müslümanlara yardım yapılmasın diye bir dizi önlem aldılar. Yoksulluk, açlık ve susuzluktan perişan oldular. Pek çok insan acından öldü. Bu acımasız boykot altında müslümanlar üç sene zor günler yaşadı. Müslümanların suçu "Rabb'imiz Allah'tır"[16], demeleriydi.

Muhammed as, müslümanların Habeşistan tarafına hicret etmelerini tavsiye etti. Tavsiye üzerine Kutsal Çağrının başlangıcının 5. yılında, 10'u erkek ve 5'i kadın olmak üzere 15 kişilik ilk kafile Habeşistan’a göç etti. Bundan böyle çoluk çocuğunu, malını, akrabalarını, memleketini bırakıp hiç bilmedikleri yerlere gidiyorlardı. Sonlarının ne olacağını da bilmiyorlardı. Bir sene sonra 2. hicret yapıldı. Buna da 82'si erkek, 10'u kadın olmak üzere 92 kişi katıldı. Habeşistan'a giden müslümanlar, artık rahat ediyorlardı.

Hac mevsiminde Medine'den Mekke'ye gelenlerden 5 kişi müslüman oldu. Ertesi yıl 12 kişi daha gelerek, Akabe denilen yerde sevgili resulümüzle görüştüler. İslamı kabul ettiler. Kendilerine Medine'de İslam’ı anlatacak bir öğretmen istediler. Muhammed as.da Mus'ab’ı görevlendirdi. Bu olaya 1. Akabe Biatı denir.

Ertesi yıl 75 kişi daha geldi. Bunların 2'si kadındı. Görüşmeler yapıldı. Sevgili resulümüzü Medine'ye davet ettiler.

- Rabbim için şartım: O'na hiçbir şekilde şirk koşmayacaksınız. Sadece O'na ibadet edeceksiniz. Namazı kılıp zekâtı vereceksiniz.

- Şahsım için isteğim: Allah’ın elçisi olduğuma tanıklık edeceksiniz. Çocuklarınızı ve eşlerinizi koruduğunuz gibi beni de koruyacaksınız. Medine'liler şartları kabul ettiler. Sözlerinde duracaklarına dair yemin de ettiler. Davetleri kabul edildi. Bu olaya da 2. Akabe Biatı denir.

Hicret Olayı

Müslümanlar Mekke'de artık yaşayamaz duruma gelmişti. Muhammed as. Medine'lilerle yaptığı gizli anlaşmadan sonra arkadaşlarına Medine'ye göç etmelerini tavsiye etti. Müslümanlar guruplar halinde göç (hicret) etmeye başladılar. Mekke'liler yine boş durmadılar. Hicret edenlerin yollarını kesmeye başladılar.

Artık, müslümanlar her şeylerini terk edip gizli gizli hicret ediyorlardı. Genellikle çoluk çocuklarını götürmeyip akrabalarının yanlarında bırakıyorlardı. Ömer Kâbe'yi tavaf etti ve oradakilere:

— Ben, Allah yolunda hicret ediyorum. Karısını dul, çocuklarını yetim bırakmak isteyen önüme çıksın... dedi. Hicret için Medine’nin yolunu tuttu.

Hicret etmeye gücü yetenlerin çoğu, Medine'ye gitmişlerdi. Allah'dan gelen vahiyle Muhammed as. da hicrete hazırlandı. Bunu duyan müşrikler, Sevgili resulümüzü öldürmeye karar verdiler. Her kabileden birer savaşçı seçilerek geceleyin evinin etrafını sardılar.

Muhammed as. kendi yatağına amcası oğlu Ali'yi yatırdı. Sabah olunca da, evindeki emanet eşyaları sahiplerine vermesini söyledi. Kendisi de, evini kuşatan canilerin üzerine yerden aldığı bir avuç kumu serpti. Kur’ân-ı Kerîm okuyarak Allah’ın yardımıyla aralarından geçip gitti. O sırada Sevgili resulümüzü hiç kimse görememişti.

Ebu Bekir'le birlikte hicret yolunu tuttu. Bu durum öz olarak Kur’ân-ı Kerîm'de şöyle ifade ediliyor: “Kâfir olan o kişiler (kendi aralarında) seni bağlayıp hapsetmek veya öldürmek yahut da sürgün etmek için tuzak kuruyorlardı..”[17]

Mekke'nin güneyinde bulunan Sevr dağına gittiler. Orada bir mağarada gizlendiler. Sabah olunca müşrikler, Muhammed as.’ın hicret ettiğini duyunca şaşırdılar. Etrafa adamlar gönderdiler. Onu kim öldürürse, kendisine 100 deve verileceğini ilân ettiler.

Allah’ı unutmuş, ahirete değer vermeyen bu dar kafalı insanlar, etrafı karış karış aramaya başladılar. Bir ara Sevr dağındaki mağaraya kadar geldiler. Azıcık eğilip baksalar, mağaradakileri göreceklerdi. Ebu Bekir:

— Ey Allah’ın elçisi! Eğer onlardan birisi ayaklarının ucuna bakarsa bizi görecektir, dedi. Sevgili Resûlümüz buyurdu:

— Ey Ebu Bekir! Üçüncüleri Allah olan bu iki kişiyi ne sanıyorsun?[18]

Ebu Bekir korkup telaşlanmaya başlayınca Muhammed as:

- Üzülme!.. Allah bizimle beraberdir, buyurdu. Allah, elçisine bizim bilemediğimiz bir şekilde yardım etti.[19] Sevgili Resûlümüzi öldürmeye gelenler, onları göremeden çekip gittiler. Bu yolculuk sırasında Sevgili Resûlümüzin erzak ve diğer ihtiyaçlarını, Ebu Bekir'in oğlu Abdullah ve kızı Esma tedarik ediyorlardı. Bu mağarada 3 gün kaldıktan sonra Medine yoluna çıktılar.

Yolda Süraka isminde bir müşrik bu mütevazı kafileye yetişti. Birkaç defa saldırmak istediyse de başarılı olamadı. Çünkü her defasında atının ayağı kumlara gömüldü. Özür dileyerek geri döndü. Daha sonraları da müslüman oldu.

Ali Sevgili Resûlümüzin evindeki emanetleri sahiplerine verdi. Tek başına hicret etti. Medine'ye bir saatlik bir mesafede Kubâ denilen köyde Sevgili Resûlümüze kavuştu.

Kubâ'da 10 günden fazla kalarak bir mescit yaptılar. Medine'ye yola çıktılar. Yolun bir kısmı yürünmüştü. Daha sonra yola devam edildi.

Medine’ye varış: Allah elçisi, eski ismi Yesrib olan Medinetül Münevvere[20] diye isimlendirilen şehire geldi. Bu şehir daha sonraları da Medine olarak ifade edilmeye başlandı.

Sevgili Resûlümüz Medine halkı tarafından coşkuyla karışlandı. Medineli müslümanlar çok seviniyordu. Bayramlar da böyle değildi. İman coşkusuyla Allah’ın elçisini karışlarken hep bir ağızdan şu şiiri okuyorlardı:

Ay doğdu üzerimize

Veda tepelerinden

Şükür gerekti bizlere

Allah’a davetinden

Ey bizden seçilen elçi

Yüce bir davetle geldin

Medine’ye şeref verdin

Ey sevgili hoş geldin

Sen güneşsin, sen aysın

Sen nur üstüne nursun

Sen Süreyya ışığısın

Ey habibi, Ey Resul

Sevgili Resûlümüzi herkes kendi evinde misafir etmek istiyordu. Ama Resulullah, bindiği devesini serbest bırakmıştı. Nerede, kimin evinin önünde durursa onun misafiri olacaktı. İlk önce, iki yetim çocuğa ait olan bir arsa üzerinde çöktü. Sonra kalktı ve yürümeye devam etti. Ebu Eyyûb el Ensarî'nin[21] evinin önünde durup çöktü. Bu ev iki katlıydı. Peygamber as. alt katı tercih ederek oraya yerleşti.

Mekke'den Medine'ye göçe Hicret, göç eden müslümanlara Muhacir, Medine'li müslümanlara da Ensar ismi verildi.

Muhammed as.’ın çağrısı: Medine Dönemi

Sevgili Resûlümüzün Mescidi ve Sosyal İşlevi

Sevgili Resûlümüz, Medine'ye geldiğinde devesinin ilk çöktüğü arsayı satın aldı. Oraya Mescidinebi (Peygamber Mescidi) yapıldı. Mescidinebi'nin bitişiğine Sevgili Resûlümüze bir ev yapıldı. Diğer tarafına da, fakir ve kimsesizlerin kalacağı büyük bir salon ilâve edildi. Buraya Suffa, içinde barınanlara da Ashâbu's Suffa deniliyordu.

Bütün devlet işleri Mescidinebi'de yürütülmeye başlandı. Askeri, sosyal ve kültürel faaliyetler burada düzenlenniyordu. Allah'dan inen bütün dinî konular halka duyuruluyordu. Beş vakit namaz burada cemaatle yerine getiriliyordu. Haftada bir gün, bütün müslümanlar buraya toplanarak Cuma namazını kılıyorlardı. Sevgili Resûlümüz; çeşitli yörelerden gelen kişi ve heyetlerle burada görüşüyordu. Sevgi, saygı, yardım, birlik, beraberlik ve kardeşliği kuvvetlendirmeye neden olan her türlü açıklama, öğüt ve görevlendirmeleri burada yapıyordu.

Eğitme ve Öğretme Etkinlikleri

İslâm'ın ilk yıllarında, Arabistan'da okur yazar insanlar çok azdı. Sayıları belli bir oranda olup ve toplumun en kültürlüleri durumundaydılar.

Muhammed as.’ın peygamberliği; "Oku!.. Yaratan Rabb'inin adıyla..."[22] diye başlaması, dinimizde eğitim ve öğretimin yerini çok iyi belirlemektedir. Sevgili Resûlümüze Kur’ân-ı Kerîm ayetleri indiğinde onları yazmakla görevli müslümanlar vardı. Bunlara vahiy kâtipleri deniyordu. Yazılan ayetler çoğaltılarak müslümanlara veriliyordu. Sevgili Resûlümüz Kur’ân-ı Kerîm'in okunmasını teşvik ediyordu. Bir hadisinde, "Sizin en hayırlınız, Kur’ân-ı Kerîm’ı öğrenen ve öğretendir."[23] buyurarak eğim ve öğretimin yaygınlaşmasını sağlıyordu. Kısa zamanda okur yazar oranı artmaya başladı. Kur’ân-ı Kerîm daima insanları aydınlatan gerçeklerin bilinmesini istiyordu. Bazı ayetlerde, "De ki: Bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?”[24] gibi sorularla insanları öğrenmeye yönlendirmektedir.

Mesdidinebi'nin bitişiğindeki Suffa salonu, çeşitli etkinliklerin merkezi durumundaydı. Yoksul kimselerin barınak yeri olduğu gibi eğitim öğretim binası olarak kullanılmaya başlandı. Medine dışında İslâm dinini öğrenmeye gelen kişiler burada yatıp kalkıyorlardı. Bir çeşit yatılı okul durumundaydı.

Müslümanların eğitim öğretime vermiş oldukları önemi, Bedir Savaşı neticesinde de kendisini göstermektedir. Bedir savaşında esir düşen okuryazar Mekke'lilerin salıverilmesi; Medine'li her 10 müslüman çocuğa okuma yazma öğretme karışlığında olmuştur. Savaş esirlerinin özgürlüklerine kavuşmaları, 20-30 günlük basit bir "öğretme" karışlığında olmuştur. Bu duyarlılık, insanlık tarihinde çok az görülen olaylardır.

Sevgili Resûlümüzin yanına bir bayan geldi:

- Hep erkekler seninle konuşuyorlar. Biz, seni dinlemeye fırsat bulamıyoruz. Bize bir gün belirlesen, biz de yanına geliriz. Allah’ın sana öğrettiğini, sen de bize öğretirsin, dedi. Allah’ın elçisi bu öneriyi yerinde buldu. Haftanın bir gününü bayanlara kurs için özel olarak ayırdı.

Toplumsal Barışın Kurulması

Muhammed as, hicret etmeden önce Medine karışıklık içindeydi. Medine'de Evs ve Hazrec diye bilinen Arap kabileleri ile Yahudiler yaşıyorlardı. Evs ve Hazrec kabileleri birbirleriyle hiç anlaşamazdı. Birbirleri arasında kavga ve kan davası sürüp gitmekteydi. Bazen de savaşırlardı. Savaşlarda yüzlerce insan yok olurdu. Bu iki kabile içinde müslümman olanlar hızla çoğalıyordu. İslâm kardeşliği bunları hoşgörü, sevgi, saygı bağlarıyla bir araya getirdi. Kabileciliği kaldırdı. Kısa zamanda kin, düşmanlık, intikam duyguları dostluğa, kardeşliğe, birlik ve beraberliğe dönüştü. Daha sonraları Kur’ân-ı Kerîm bu yeni oluşumu şöyle ifade etmektedir: "[25]

Medine'de yaşayan bütün insanlar arasında, vatandaşlık anlaşması yapıldı. Bu belge, aynı zamanda dünyada ilk Yazılı Anayasa özelliğini taşımaktadır. Bu anayasa Medine'de yaşayan bütün taraflarca onaylandı. Herkesin hak ve hürriyeti belirtildi. Aralarında meydana gelecek anlaşmazlıkları kendi inançlarına göre çözümlenmesi teminat altına alındı. Medinelilerin; savaşta, barışta ve yurt savunması, hiçbir ayırım olmadan herkes birlik ve beraberlik içinde hareket etmeleri kayıtlara geçildi.

Mekke'den Medine'ye göç eden müslümanlar geçim sıkıntısı çekiyorlardı. Çünkü her şeylerini bırakarak göç etme zorunda kalmışlardı. Yardım, sevgi, saygı, birlik, beraberlik ve kardeşliği kuvvetlendirme açısından muhacirlerle ensar arasında tek tek kardeşlik sözleşmesi yapıldı. Ensar, muhacir kardeşlerine yardım elini uzattı.

Böylece, Muhammed as.’ın Medine'ye gelmesiyle toplumsal barış, huzur, güven ve hoşgörü ortamı oluştu.

Veda Hutbesi ve Muhammed as.’ın Vefatı

Muhammed as. Hicretin 10. yılında pek çok müslümanla Medine’den Mekke'ye giderek 10 şubat 632 tarihinde son haccını yaptı. Bu hacca 100.000'den fazla müslüman katıldı. Arafat'ta müminlere, vedalaşma niteliğinde olan tarihî bir konuşma yaptı. Bu konuşmaya Veda Hutbesi[26] denilmektedir.

Sevgili Resûlümüz, konuşmasına; “Allah'a hamt ve senalar olsun..." dedikten sonra:

—Ey insanlar! ...kanlarınız, mallarınız ve namuslarınız da Rabbinizin huzuruna çıkıncaya kadar her yönüyle güvence altına alınmıştır, buyurdu. Daha sonra; emanete dikkat edilmesi, insanları güç duruma getiren faizin terk edilmesi, kan davalarının kaldırılması, erkek ve kadın haklarına dikkat edilmesi konusunda bilgi verdi. Müslümanlarca önemli olan şu emaneti hatırlattı:

- Ey müminler! Size öyle bir emanet bırakıyorum ki: Siz O'na sarıldıkça sapıtmazsınız. O emanet, Allah’ın kitabı Kur’ân-ı Kerîm ve Peygamberin Sünnetidir.

Konuşmasının devamında, "müminlerin kardeş" olduğunu belirtti. Koruşmasını;

- Ey insanlar! Rabbniz birdir. Atanız da birdir. Hepiniz Adem'in çocuklarısınız. Adem ise, topraktandır. Allah huzurunda en üstününüz; Allah'a en saygılı olanınızdır. Hiçbir Arabın yabancıya -takva hariç- üstünlüğü yoktur, sözleriyle tüm insanların eşitliğini vurguladı. Konuşmasına oradakileri selamlayarak son verdi.

Muhammed as.’ın vefatı: Allah elçisi Veda Haccından bir müddet sonra hastalandı. O zamanlar (hicri yıl olarak) 63 yaşlarındaydı. Vefat edeceğini anlamıştı. Malından aile fertlerine yetecek kadarını ayırdı. Geriye birazcık malı kalmıştı. Bunları da yoksullara dağıttı. 8 Haziran 632 tarihinde pazartesi günü vefat etti. Salı günü cenazesi Mescidinebi'nin bitişiğindeki hanımı Aişe'nin odasında vefat ettiği yere defnedildi. Buraya Ravzatül Mutahhara (Temiz gül bahçesi, Cennet bahçesi) denilmektedir.

Sevgili Resûlümüzin cenazesini damadı Ali yıkadı. Abbas, Fazıl ve Üsame yardım ettiler. Cenaze namazı gruplar halinde kılındı.

“Muhammed ancak bir resuldür. Ondan önce de resuller geçmişti. Ölür veya katledilirse, geriye mi döneceksiniz? Geriye dönen, Allah'a hiçbir zarar veremez. Allah şükredenlerin ecrini verecektir.”[27]

Kur’ân’da Muhammed as.

Muhammed as.’ın İnsanî Yönü

Muhammed as. bir insandı; annesi Âmine, babası Abdullah’tır. O da diğer insanlar gibi acıkır, yer, içer, gezer, yatar, uyur, kalkar, çalışır, sevinir, üzülür, yorulur ve dinlenirdi. Evlenmiş ve çocukları da vardı.[28]

Kur’ân-ı Kerîm’de, sevgili Resûlümüzün insan olma yönünü belirten bazı ifadeleri özetleyelim:

Beşer[29]; Muhammed as., bir insandı,

Yetim[30]; doğmadan önce babası vefat etmiş bir yetimdi,

Fakir[31], önceleri bir şeyi yoktu,

Sorunları[32], çok ağırdı,

Ümmî[33]; okuryazarlığı yoktu,

Yüksek ahlâklı[34]; çok olgun edep ve terbiyeye sahipti,

Güzel örnek[35]; insanlar arasındaki yaşantısı çok güzeldi.

Gaybı bilmezdi[36]; Allah’ın özel olarak bildirmediği geleceğe ait şeyleri, diğer insanlar gibi o da bilmezdi.

Herkes gibi Sevgili Resûlümüz de konuşurdu. Onu arkadaşları dinlerdi. Bazen:

— Söylediğin kendi kanaatin mi, yoksa vahiy mi? diye sorarlardı. Söylediği söz vahiyse, herkes susar ve hemen yerine getirirlerdi. Eğer, kendi düşüncesiyse, arkadaşları iyice dinler sonra kendi düşüncelerini açıklardı. Sevgili Resûlümüz de onları dinlerdi. Kimi zaman fikirleri hoşuna gittiğinde, kendi düşüncesinden de vazgeçerdi. Bu durumlar sevgili Resûlümüze noksanlık getirmezdi. Arkadaşları yeri geldikçe Allah’ın elçisine şöyle derlerdi:

— Anam babam sana feda olsun!..

Görülüyor ki; sahabe sevgili Resûlümüzü çok seviyordu. Ama ilahlaştırmıyordu. Netice olarak şu hadisi şerif konunun özünü mükemmel toparlamaktadır: Nebi as.:

— Beni, Allah’ın bana verdiği mevkiden daha yukarı çıkartmanızı istemiyorum. Ben, Abdullah’ın oğlu Muhammed’im. Onun kulu ve elçisiyim.[37]

Müslümanlıkta resûl/nebileri sevmek çok önemlidir. Ancak, hiçbir şekilde Allah’ın seviyesine asla çıkarılamaz. Eğer Allah’ın seviyesine çıkarılırsa kişi, “şirk” denen büyük sapıklığın içine girmiş olur. Böylece “kaş yapayım” derken, göz çıkarmış olur.

Muhammed as.’ın Peygamberlik Yönü

Peygamberlik kutsal bir görevdir. Çalışıp kazanmakla elde edilemez. Zengin, kuvvetli ve şöhretli olmakla ilgisi yoktur. Allah istediğini elçi olarak görevlendirir. Allah, “Bu, Allah’ın bir lütfudur. Onu dilediğine verir.”[38] buyurmuştur.

Allah’ın gösterdiği yol; insanlara barış, huzur ve güven verir. Karanlık ortamdan aydınlığa çıkarır. İnsanlar arasındaki ayrıcalıkları kaldırarak eşitlik ve özgürlük ortamını oluşturur. Resûl/nebilerin görevi, insanları bu güzel ortama çağırmaktır. Kur’ân-ı Kerîm’de, “Biz, resûlleri sadece müjdeleyiciler ve uyarıcılar olarak göndeririz...”[39] buyurulmuştur. Onlar; doğru yolun güzel sonucunu müjdeler, yanlış yolun da kötü neticeleri hakkında uyarılarda bulunurlar.

Risâlet görevi Muhammed as.'la son bulmuştur. Kur’ân-ı Kerîm’de; “Muhammed... Allah’ın elçisi ve resûllerin sonuncusudur”[40] diye belirtilmektedir. Onun müjde ve uyarısı bütün insanlığı kapsamaktadır. Allah, “Biz, seni bütün insanlara sadece müjdeleyici ve uyarıcı olarak gönderdik...”[41] buyurmaktadır.

İslâmiyet’te, bütün resûl/nebilere inanılır. Onlar arasında ayırım yapılmaz.[42] Allah’ın sevgili kullarıdır. İsimleri her zaman saygıyla anılır. Allah’tan sonra en fazla sevgi ve saygı onlara gösterilir.

İslâm dininin temel esaslarından Şahadet Kelimesinde Muhammed as.'ın resûl olması ifade edilmektedir. Her Müslüman elinden geldiği kadar Muhammed as.'ın gösterdiği yoldan gitmeğe çalışır. Çünkü Kur’ân-ı Kerîm’de;

De ki: Allah’ı seviyorsanız bana uyun ki Allah da sizi sevsin ve günahlarınızı bağışlasın...”[43] buyrulmaktadır.

Kur’ân-ı Kerîm’de sevgili Resûlümüze hitaben Yüce Allah şöyle buyurur:

De ki: Ben de ancak sizin gibi bir beşerim. Yalnız bana, ilâhınızın tek bir ilâh olduğu vahyolunuyor. Rabbine kavuşmayı uman kimse salih amel (yararlı iş) işlesin ve Rabbine ibadette hiçbir ortak koşmasın.[44]

Kur’ân-ı Kerîm’de, Yüce Allah’ın elçileri Nuh, Salih, Şuayb ve Hud'un kendi toplumlarına öncelikle “Tevhid İnancını” tebliğ ettikleri bildirilmektedir:

...Dedi ki: Ey kavmim! Allah’a ibâdet edin. Sizin için O'ndan başka ilâhınız yoktur.[45]

[3] Muhammed ve Ahmed; çok övülen, güzel huyları olan anlamına gelmektedir.

[4] [4]Kur’ân-ı Kerîm'da, Muhammed 4, Ahmed ise 1 defa zikredilmektedir.

[6] Buhari, Enbiya, 21; Müslim, İman, 252-254; Tirmizi, 3632.

[7] Buhari, Enbiya, 21, Tefsir, 96/Alak, 1-3; Müslim, İman, 252-254; Tirmizi, 3632.

[8] Buhari, Enbiya, Tefsir, 79/Müddesir, 4-5; Müslim, İman, 255-258; Tirmizi, 3325.

[11] Buhari, Cenâiz, 98, Tefsir, şaarâ, 2/2; Ahmed bin Hanbel, II, 333; Müslim, İmân, 351, s. 192; Nesâî, Vesâyâ,6; Tirmizî, 3185;

[12] Muhammed Ebu Zehra, Son Peygamber Muhammed as, 2/78, Trc. Mehmet Keskin, Birleşik Yayıncılık, İstanbul, 1993.

[15] Muhammed Ebu Zehra, Son Peygamber Muhammed as, 2/180-181, Trc. Mehmet Keskin, Birleşik Yayıncılık, İstanbul, 1993.

[18] Buhâri, Tefsir 9- sûre 9; Müslim, Fedâilu's-Sahâbe 1; Tırmizt, Tefsir 9. sûre 11; Müsned, 1, 4.

[20] Muhammed as.’ın gelmesiyle nurlandırılmış şehir, demektir.

[21] Ebu Eyyûb el Ensarî'nin mezarı İstanbul'da Eyüp semtindedir.

[23] Buharî, Fedâilu'l Kur'ân, 21; Ebu Davud, 1452; Tirmizî, 2907; İbni Mâce, 211.

[26] Tirmizî, ha. no, 1163, 2159, 3087; Ebu Davûd, ha. no, 1947, 1948, 3334; İbni Mâce, ha. no, 1851, 3055; Buharî, İlim, 9, I, 35, II, 192, V, 125,VII, 83, VIII, 15; Müslim, İmân, 119,120

[28] 12/Yûsuf: 109; 13/Ra'd: 38; 14/İbrâhîm: 11; 16/Nahl: 43; 25/Furkan: 20.

[45] 7/A'râf: 59, 7/A'râf: 73, 7/A'râf: 85, 11/Hûd: 50