DOSTLUK VE KARDEŞLİK

Dostluk ve Kardeşlik Bir İhtiyaçtır

Dostluk ve Kardeşliğin Temeli Sevgidir

Dinim Dostça ve Kardeşçe Yaşamamı Öğütler

Dostluk ve Kardeşlik Barışın Temelidir

Laiklik ve Din İstismarcılığı:

İslâm, Sevgi ve Barış Dinidir

Sevgi

Dostluk ve Kardeşlik Bir İhtiyaçtır

Kelime olarak dost: Dilimize Farsçadan gelmiş olan bu kelime sevgili, yâr, ahbap, arkadaş, can yoldaşı... anlamlarına gelmektedir.

Terim olarak dost: İyi ve kötü günlerde sürekli birbirlerine yardım eden, iyiliğe yönlendiren ve birbirleriyle samimi olan kişilerdir.

İnsanlar, topluluklar halinde yaşarlar. Herkesin diğer insanlarla az ya da çok birtakım ilişkileri vardır. Bu ilişkiler; komşuluk, yolculuk, sanat, ticaret, vatandaşlık... gibi her türlü konuyu kapsamaktadır. Bunun yanında bazı insanlar, diğer insanlara nazaran, birbirleri arasında biraz daha içli dışlı olmuş durumdadırlar. Bu insanların birbirleri arasındaki yaklaşımları çıkarcılıktan ziyade sevgi ve saygıya dayanmaktadır. İşte, bu muhabbet bağına dostluk diyoruz.

Bir toplumda fertler arasındaki dostluklar ne kadar yaygın ve sağlam ise, huzur ve güven o kadar fazladır. Dostluklar kalkınca sadakat, vefa ve fedakârlık kaybolur. Yerine; yalnızlık, güvensizlik, umursamazlık, vurdumduymazlık... hakim olur.

Kelime olarak kardeş: Aynı ana ve babadan olan çocuklar, birader, yakın arkadaş, dost... gibi anlamları ifade eder.

Dini terim olarak kardeş: Soy kardeşliğinin yanında aynı inanca sahip olan kişilerin kardeşliğidir. Bu da iki şekilde izah edilmektedir:

Birincisi: Aynı anne babadan dünyaya gelen ve aynı soyu taşıyan bir ailenin fertleridir.

İkincisi: Toplum içinde, aynı inanca mensup olan kişilerdir. Toplumda aynı fikir, ülkü, ideal ve akideye sahip kişilerin birbirleri arasındaki sevgi ve saygı bağına kardeşlik denilmektedir. Kardeşlik bağı, insanları birbirlerine biraz daha yakınlaştırır. Birlik ve beraberliği artırır. Bu kardeşliğin en belirgin şeklini Sevgili Resûlümüz zamanında görmek mümkündür. Şöyle ki:

Mekkeli Müslümanlar müşriklerden çok eziyet gördüler. Artık Müslümanlar için Mekke’de yaşamak imkânsız hale gelmişti. Onlar da fırsat buldukça her şeylerini Mekke’de bırakarak Medine’ye hicret ettiler. Mekke’deyken hali vakti yerinde olanlar bile fakir duruma düşmüştü. Sevgili Resûlümüz hicret eden Müslümanların durumunu hafifletmek için, onları Medineli Müslümanlarla tek tek kardeş ilan etti. Böylece Medineli müminler Mekkeli fakir kardeşlerine daha fazla yardımcı oldular. Sevgili Resûlümüz bu konuda bizi şöyle uyarmıştır:

"Kişi dostunun dini üzeredir. Öyleyse her biriniz, kiminle dostluk kuracağına dikkat etsin."[1]

Dostluk ve Kardeşliğin Temeli Sevgidir

Dostluk ve kardeşliğin temelini oluşturan bazı sebepler vardır. Bunları şöyle sıralamak mümkündür:

1- İnanç birliği: Aynı dine ve inanca sahip kişilerin, birbirleri arasındaki sevgi bağı diğer insanlara göre daha güçlüdür.

2- Görüş birliği: Genel olarak hemıehrilik, fikir, spor, sanat, mezhep, tarikat... mensupları arasında belli bir sevgi bağı vardır.

3- Menfaat birliği: Toplumun hangi kesiminde olursa olsun, çıkar devam ettiği süre içinde insanlar arasında geçici bir sevgi bağı olabilir.

4- Rastlantı sonucu birliktelik: Yolculuk, komşuluk, tahsil... sırasında meydana gelen geçici sevgi bağıdır.

5- Aynı şartlar altında bulunma ve yaşama birlikteliği: Çocukluk, ihtiyarlık, gençlik, hastalık, kuraklık, savaş, zulüm, zenginlik, fakirlik... gibi. Aynı ortamda etkilenen insanlar arasında birtakım sevgi bağları oluşabilir.

İnsanlar arasındaki bazı ilişkiler geçicidir. Çünkü araya biraz zaman girince veya şartlar değişince çok şeyler silinip gider. Fakat sevgiye dayalı dostluklar kalıcıdır. Sevdiğimiz ve dost olduğumuz kişiler daima iyiler arasından seçilmelidir. Çünkü sevgili resulümüz buyuruyor ki:

"Kişi sevdiğiyle beraberdir"[2]

Dinim Dostça ve Kardeşçe Yaşamamı Öğütler

İslâm dini evrensel olduğu gibi, ortaya koyduğu ilkeler de evrenseldir. Evrensel ilkeler; renk, İrk, soy, cins, bölge, zaman... gibi hususlarla sınırlı değildir. Her zaman, her yerde ve herkes için aynı ölçüde geçerlidir.

Dinimiz bizden kardeşçe yaşamamızı ister. Bu hayatın temelinde sevmek, saymak, selâm vermek, sözünde durmak, merhamet etmek, affetmek, hoşgörmek, yardımlaşmak... vardır. Bunun yanında, yapılan kötülüklere karış çıkmak, yanlışlıkları yapanları uyarmak, zandan kaçınmak, gıybet etmemek... dinimizin bizden istediği davranışlardır. Bu hal ve hareketleri bir bütün olarak düşündüğümüzde şu gerçek ortaya çıkmaktadır:

Dinimiz bizden toplum içinde dost ve kardeşçe yaşamamızı istemektedir.

Sevgili Resûlümüz Muhammed (as) buyuruyor ki:

"Sakın zanna yer vermeyin. Zira zan, sözlerin en yalanıdır. Tecessüs etmeyin, haber koklamayın, rekabet etmeyin, hasedleşmeyin, birbirinize buğzetmeyin, birbirinize sırt çevirmeyin. Ey Allah'ın kulları, Allah'ın emrettiği şekilde kardeş olun… Allah sizin suretlerinize ve kalıblarınıza bakmaz, fakat kalplerinize ve amellerinize bakar. Takva şuradadır -eliyle göğsünü işaret etti-…[3]

Konuyla alakalı ayet meali:

“Gerçekten, ancak müminler kardeştir. Kardeşlerinizin arasını düzeltin. Allah'tan ittika edin (koyduğu sınırları muhafaza edin). Umulur ki, merhamet edilirsiniz.”[4]

Bu ayet mealinde anladıklarımız:

1- Müminler birbirlerinin din kardeşidir.

2- Bazı müminler arasında anlaşmazlık olduğunda diğer müminler devreye girerek aralarını düzeltmelidir.

3- Yüce Allah’ın koyduğu haram ve helal sınırları korunmalıdır.

4- insanların arasını düzeltenlere Yüce Allah merhamet eder.

Dostluk ve Kardeşlik Barışın Temelidir

Bir toplum rahat ve huzur içinde yaşıyorsa, orada dostluk ve kardeşlik bağları güçlü; adalet, eşitlik ilkesine göre işliyor demektir.

Dostluk ve kardeşliğin şu üç konuda birlikte gerçekleşmesi, barışın temelini sağlamlaştırır:

1- Dostluk ve kardeşlik fert düzeyinde gerçekleşirse fertler güvenilir ve samimi olur.

2- Dostluk ve kardeşlik aile içinde gerçekleşirse; aile mutlu olur.

3- Dostluk ve kardeşlik toplumsal düzeyde gerçekleşirse; birlik, beraberlik ve barış sağlanır.

Dostluk ve kardeşliğin bulunmadığı yerlerde sevgi, saygı, güven, mutluluk, toplumsal birlik ve beraberlik kalmaz. Bu güzelliklerin yerini anarşi, kargaşa, fitne, fesat... alır. Toplumun huzuru bozulur. Başkalarına kin tutan kimseler, barışı sağlayamaz.

Laiklik ve Din İstismarcılığı:

Laiklik ilkesi: Ali Fuat Başgil, Din ve Laiklik adlı eserinde laikliğin kelime anlamını şöyle açıklamaktadır:

"(Laic = laigue) latince (laicus) aslından alınmış fransızca bir kelimedir. Ve lügat manası ile, ruhani olmayan kimse, dini olmayan şey, fikir, müessese, sistem, prensip demektir.

...1937 Şubatında Teşkilatı Esasiyye Kanununda yapılan başka bir tadil ile bu kanunun ikinci maddesine giren altı prensip arasında "Laiklik" tabiri de yer almış ve Türkiye Devletinin laik olduğu tasrih olunmuştur."

Laiklik: Din ile devlet işlerinin birbirinden ayrılmasıdır. Aynı zamanda laiklik, vicdanlara baskı, hür düşünceye düşmanlık ve dini inkâr etmek anlamına da gelmez.

Dini ve laikliği istismar konusu edinenlere dikkat edildiğinde, şu gerçeği görürüz:

1- Din istismarcıları: Toplumun ve fertlerin dinî hislerini sömürerek çıkar elde etmeye çalışırlar.

2- Laikliği istismar edenlere gelince: Onların laikliği din ve vicdan özgürlüğünün garantisi olarak görmesi gerekirken; bir taraftan laikliği kalkan yaparak, dine ve dindarlara saldırırlar. Diğer taraftan da, toplumda dindâr/laik çatışması meydana getirerek gerilimler meydana getirirler. Gerçek vatandaş görüntüsü vererek çeşitli makam ve mevkilere gelmeye çalışırlar

Dinini, vatanını, milletini, devletini, manevi değerlerini sevenler; her türlü istismarcılara “Dur!” demesini bilmelidir.

İslâm anlayışına göre laiklik: İslâm, Allâh`ın insanlara gönderdiği hayat tarzıdır. İnsanların birbirleri arasındaki ilişkileri düzenler. Mü'minlerin inançlarını ve Rabb'lerine karış olan sorumluluklarını bildirir. İnsanlar arasında renk, dil, yöre, cinsiyet, zengin, fakir... farkı gözetmez. Kısacası İslâm evrenseldir. Bütün insanları, kendi iradeleriyle serbest bırakmıştır. Allah iyi insanları güzel işlerinden ötürü ödüllendirir, Cennetine kor. Cennet Allâh`ın sevgili kulları içindir. Kötüleri ise, cezalandırır. Hırsızlık yapanı, haksız olarak adam öldüreni, iftira edeni... hak ettiği cezaya çarptırır.

Dinimize göre inançsız insanlara, inanacaksın diye baskı yapılamaz. Başka inançlara sahip olanlara da Müslüman olacaksın diye zorlama yapılamaz. Çünkü dinimizde; inanç, ibadet, düşünce özgürlüğü vardır. Vicdanlara baskıyı Yüce Allah yasaklamıştır. Baskı ve zorlama olmadan, inanmadığı halde Müslümanmış gibi gözükenlere dinimizde münafık denilir. Münafıklığın kötü olduğunu ifade eden pekçok ayetler mevcuttur.

Sevgili Resûlümüz zamanında ticaretle uğraşan iki kardeş vardı. Aynı zamanda bunlar, Hristiyanlığa inanıyorlardı. Ancak babaları Müslümandı. Oğullarının Hristiyan olmalarını kabullenemiyordu. Bir gün onların yakalarından tuttu:

— Siz, Müslüman olmadıkça yakalarınızı bırakmayacağım, dedi. Bu hadise üzerine, şu meali ifade eden ayet nazil oldu:

“Dinde zorlama yoktur. Artık olgunluk ve bozulmuşluk iyice ortaya çıkmıştır...”[5]

Vicdan özgürlüğü: Vicdan; insanın benliğinde bulunan hayır ve şerri biribirinden ayırt etme duygusudur. Çoğunlukla vicdan, kişileri ahlaka uygun iş ve davranışlara yönlendirir. Bu yöneliş bazen iyi, bazen da kötü sonuç verebilir. İyi sonuca varıldığında mutluluk duyulur. Kötü sonuç alındığında, pişmanlık duyulur. Huzursuzluk başlar. Hatta yanlış yapan kişi şöyle der: "Bu işi yaptığıma pişmanım. Vicdan azabı çekiyorum."

Vicdan, her insan veya toplumda ayrı ayrı şekillerde yapılanır. Şöyle ki: Bir insanın yetiştiği toplumun dini, kültürü, ahlaki yapısı, kafasına yerleştirilen ideali, toplumdaki değer yargıları iyi ve doğru olabilir. O zaman, toplumdaki kişilerin vicdanı genellikle temiz olur.

Eğer bir toplumda, dini inaçları çarpık, kültürü zayıf, ahlâk davranışları bozuk ve fertlerin kafasındaki ülkü hakka dayanmıyorsa; toplumda boş inanç, taassup ve hurafeler yaygınlaşır. Yahut da din ve vicdan hürriyeti yasaklanırsa, toplumdaki kişiler çoğunlukla vicdansız olabilir. Memleketimizde her sene, diğer aylara nazaran ramazanda toplumdaki suç oranının azaldığını çok iyi değerlendirmek gerekir.

Vicdanı temiz insanlar, taassup sahibi değildir. Taassup cehaletin neticesidir. Körü körüne bağlılıktır. Özellikle gerçek dindar insanlar taassup sahibi olamazlar. Anlayışlıdırlar. Kendi haklarını korudukları kadar, başkalarının haklarına da saygılıdırlar. Çünkü başkalarının haklarına saygılı olmalarını Allâh emretmiştir. Kur’ân-ı Kerîm’da defalarca tekrarlanan “Allâh haddi aşanları sevmez.”[6] ifadesini çok iyi bilirler.

İslâm, Sevgi ve Barış Dinidir

Konunun biraz daha iyi anlaşılabilmesi için aynı kökten türetilmiş şu kelimeleri biraz daha yakından tanımalıyız:

1- İslâm: Yüce Rabb'imizin sevgili resûllerimize gönderdiği dinlerin genel adı İslâm’dır. Muhammed (as)’la gönderilen dine “İslâm” ismini Yüce Allah vermiştir. İslâm; sulh, selâmet, huzur anlamlarını da ifade eder.

“...Bugün, sizin dîninizi kemale erdirdim. Üzerinize olan nimetimi tamamladım. Dîn olarak sizin için İslâm’ı beğendim... “[7]

2- Selâm: Yüce Allah’ın isimlerinden biridir. Aynı zamanda dirlik, düzenlik, esenlik, mutluluk, hayır, iyilik, dua, güzel temenniler... anlamlarına gelir. Aynı zamanda müminler karışlaştıklarında birbirlerine selam verirler. Selam ise; huzur, saadet, sağlık, emniyet... anlamlarına gelir.

“O gece Selâm (esenlik)'dir. Fecrin doğuşuna kadar.”[8]

3- Silm: Barış, huzur, kurtuluş... gibi anlamları ifade eder.

“Ey iman edenler! Topluca silm’e (barış hayatına) girin. Şeytan’ın (veya şeytanlaşmış kişilerin) arkasına düşmeyin. Gerçekten o (ve yandaşları) sizin açık düşmanınızdır.”[9]

4- Selâmet: Felâket, âfet... gibi tehlikelerden uzak, huzurlu ve güvenli ortam... anlamlarını ifade eder.

“Ey Nuh! Bizden (bir nimet olarak gemiden) artık selametle in, denildi.”[10]

İslâm'ın sevgi ve barış dini olduğunu özetlersek:

1- Dinimizin ismi "İslâm"dır. Anlamında ise; sevgi, barış, huzur, güven... ifade eden manalar mevcuttur.

2- Dinimizdeki, biz müminlere verilen emirlerin konuları incelendiğinde; birlik, beraberlik, barış, huzur... gibi konuların ağırlığını görmekteyiz.

3- Dinimizce yasak olan konulara baktığımızda kişinin öncelikle dini, canı, malı, aklı ve neslinin korunduğu sevgi ve barış ortamını görürüz.

O halde: Dinimiz İslâm, bize lazım olan sevgi ve barışa gerekli önemi vermektedir. Yeter ki dinimizi öğrenelim ve onu yaşamaya gayret edelim.

Sevgi

Biz Müslümanların, bilinçli olarak yaptığı bütün işlerin hedefinde, Yüce Allah’ın rızası ve sevgisini kazanma bulunmaktadır. Yüce Allah sevdiği insanları, diğer insanlara da sevdirir. Sevmediğini insanlar da sevmez. Allah’ın resulü Muhammed (as) şöyle buyuruyor:

“Amellerin en üstünü, Allah için sevmek, Allah için sevmemektir.”[11]

"Birbirlerini sevmede, birbirlerine merhamette, birbirlerine şefkatte mü'minlerin misali, bir bedenin misalidir. Ondan bir uzuv rahatsız olsa, diğer uzuvlar uykusuzluk ve hararette ona iştirak ederler."[12]

"Allah Tebareke ve Teala Hazretleri şöyle hükmetti: "Benim rızam için birbirlerini sevenlere, benim için bir araya gelenler, benim için birbirlerini ziyaret edenlere ve benim için birbirlerine harcayanlara sevgim vacip olmuştur."[13]

"Dostunu severken ölçülü sev, günün birinde düşmanın olabilir. Düşmanına da buğzunu ölçülü yap, günün birinde dostun olabilir."[14]

"Nefsim yed-i kudretinde olan zâta yemin ederim ki, imân etmedikçe cennete giremezsiniz, birbirinizi sevmedikçe iman etmiş olmazsınız! Yaptığınız takdirde birbirinizi seveceğiniz şeyi haber vereyim mi? Aranızda selamı yaygınlaştırın!"[15]

Yüce Allah’ın sevgisini kazanmak, her iki dünyada mutluluğa kavuşmak demektir. Durup dururken, Yüce Allah’ın sevgisi kolay kolay kazanılamaz. Ancak O'nun emirlerini yerine getirmek ve yasaklarından da uzak durmakla, Yüce Allah’ın sevgisine ulaşabiliriz.

Dinimize, ahlâkımıza, örf ve âdetlerimize göre hareket eden müminler, sevilmeyi hak etmiştir. Aynı şekilde biz de, kötülüklerden uzak duran ve güzelliklere koşanlardan olmalıyız.

[1] Ebu Davud, edeb 19, (4833); Tirmizi, Zühd 45, (2379).

[2] Buhari, Edeb 96; Müslim, Birr 165, (2640); Ebu Davud, Edeb 122, (5126); Tirmizi, Zühd 50, (2388).

[3] Buhari, Nikah 45, Edeb 57, 58, Feraiz 2; Müslim, Birr 28-34, (2563 - 2564); Ebu Dâvud, Edeb 40, 56, (4882, 4917); Tirmizi, Birr 18, (1928).

[15] Müslim, İman 93, (54); Ebu Davud, Edeb 142, (5193); Tirmizi, İsti'zan 1, (2589).